Japonya, yıllardır süren tartışmaların ardından boşanma sonrası çocukların velayetinde yeni bir döneme adım attı. Ülkede 1 Nisan 2024 itibarıyla yürürlüğe giren yeni yasa, boşanan çiftlere ortak velayet seçeneği sunuyor. Bu düzenleme, özellikle uluslararası aile hukuku alanında büyük yankı uyandırdı. Zira Japonya, daha önce yalnızca tek ebeveynli velayet sistemini benimseyen ender gelişmiş ülkelerden biriydi. Yeni sistemle birlikte bazı çiftler boşanma sürecini daha az çatışmalı atlatırken, çocukların refahı konusundaki endişeler de gündeme geldi.
Gelişmenin arka planı: Yıllar süren mücadele
Japonya'da boşanma sonrası velayet konusu, özellikle uluslararası çiftler arasında uzun yıllardır tartışma konusuydu. Ülke, 1980'de imzaladığı Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi'ne rağmen, tek velayet sistemini koruyarak uluslararası eleştirilerin odağı olmuştu. Yeni yasa, 2020 yılında bir babanın çocuklarını görmesine izin verilmemesi üzerine başlattığı hukuki mücadele sonucu gündeme geldi. Adalet Bakanlığı'nın hazırladığı rapor, mevcut sistemin çocukların her iki ebeveynle de bağ kurmasını engellediğini ortaya koydu. Yeni düzenleme, boşanan çiftlere üç seçenek sunuyor: tam ortak velayet, sınırlı ortak velayet veya tek velayet. Ancak uzmanlar, bu seçeneklerin çocukların çıkarlarını ne ölçüde gözettiği konusunda tereddütlü.
Bölgesel ve küresel boyut
Japonya'nın bu adımı, Asya'da benzer tartışmaların yaşandığı Güney Kore ve Tayvan gibi ülkelerde de yankı buldu. Özellikle Güney Kore, 2021'de ortak velayet sistemine geçmişti. Uzmanlar, Japonya'nın bu reformunun bölgede bir domino etkisi yaratabileceğini belirtiyor. Küresel ölçekte ise, Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi'nin (AİHM) daha önce Japonya'yı velayet konusunda mahkum etmesi, ülkenin uluslararası baskı altında harekete geçtiğini gösteriyor. Yeni sistem, özellikle yabancı ebeveynlerin çocuklarıyla bağlantısını sürdürebilmesi açısından olumlu karşılanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'daki bu reform, Türkiye'deki boşanma ve velayet hukuku tartışmalarına ışık tutabilir. Türkiye'de de boşanma sonrası velayet çoğunlukla anneye verilmekte, babanın çocukla ilişkisi kişisel ilişki kurma hakkı ile sınırlı kalmaktadır. Japonya örneği, Türk hukuk sisteminde ortak velayet modelinin tartışılmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Türkiye'nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler (Lahey Sözleşmesi gibi) velayet konusunu düzenlemektedir. Japonya'nın bu reformu, Türkiye'de benzer bir düzenleme için hukuki ve sosyolojik bir emsal teşkil edebilir.
