Japonya Başbakanı Sanae Takaichi ve İtalya Başbakanı Giorgia Meloni, 27 Mayıs 2024 tarihinde Tokyo'da bir araya gelerek yarı iletkenler gibi ileri teknolojilerde iş birliğini derinleştirme ve kritik maden tedarik zincirlerini güvence altına alma konusunda mutabakata vardı. İki lider, ayrıca savunma alanındaki bağları ilerletme kararı aldı. Görüşme, artan jeopolitik gerilimler ve ekonomik güvenlik kaygılarının gölgesinde gerçekleşti.
Gelişmenin arka planı
Tokyo'daki başbakanlık ofisinde yapılan toplantıda Takaichi ve Meloni, teknoloji ve kritik mineraller alanında ortak girişimleri hızlandırmayı kabul etti. İtalya'nın Japonya ile ticaret hacmi 2023 yılında 12 milyar avroya ulaşırken, iki ülke özellikle nadir toprak elementleri, lityum ve kobalt gibi stratejik kaynakların tedarikinde bağımlılığı azaltmayı hedefliyor. Meloni, Çin'in bu alanlardaki hakimiyetine dikkat çekerek, 'Özgür ve güvenilir tedarik zincirleri kurmalıyız' ifadesini kullandı.
Toplantı sonrası yayımlanan ortak bildiride, iki ülkenin savunma sanayiinde de iş birliğini artıracağı belirtildi. Japonya, İtalya ile birlikte altıncı nesil savaş uçağı geliştirme programı olan Global Combat Air Programme (GCAP) kapsamında çalışmaları hızlandıracak. Programın 2035 yılına kadar ilk uçuşu hedeflediği ve İngiltere'nin de dahil olduğu bir ortaklıkla yürütüldüğü biliniyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Japonya-İtalya iş birliği, Batılı ülkelerin Çin'in teknoloji ve kritik mineral tedarikindeki hakimiyetine karşı alternatif arayışlarının bir parçası olarak görülüyor. Özellikle ABD'nin Çin'e yönelik yarı iletken ihracat kısıtlamaları ve Avrupa Birliği'nin Kritik Ham Maddeler Yasası gibi girişimler, Japonya ve İtalya'yı daha sıkı iş birliğine itiyor. İki ülke ayrıca, Hindistan-Pasifik bölgesinde deniz güvenliği konusunda ortak tatbikatlar düzenlemeyi planlıyor.
Uzmanlar, bu anlaşmanın sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Avrupa ve Asya arasındaki stratejik bağları da güçlendireceğini düşünüyor. Ancak, Çin'in bu gelişmelere tepki göstermesi bekleniyor. Pekin yönetimi, Batı'nın 'teknolojik blokçuluk' politikalarını eleştiriyor ve kendi tedarik zincirlerini çeşitlendirme yoluna gidiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya ve İtalya arasındaki bu iş birliği, doğrudan Türkiye'yi hedef almamakla birlikte, küresel tedarik zincirlerindeki dönüşüm Türkiye için önemli fırsatlar ve riskler barındırıyor. Türkiye, kritik mineraller açısından özellikle nadir toprak elementleri ve bor rezervleriyle dikkat çekiyor; bu alanda Avrupa ülkeleriyle iş birliği potansiyeli taşıyor. Ancak, savunma sanayiinde Japonya ve İtalya ile rekabet halinde olan Türkiye, bu ortaklığın kendi projelerine etkisini yakından takip etmeli. Ayrıca, Çin'e olan ticari bağımlılığı dengelerken bu tür Batı eksenli ittifaklarda yer alma stratejisi, Türk dış politikası için önemli bir sınav olacak.
