Japonya Sağlık, Çalışma ve Refah Bakanlığı'nın 2023 yılına ilişkin verilerine göre, ülkenin toplam doğurganlık hızı (TFR) 1,20'ye düşerek tüm zamanların en düşük seviyesine indi. Bu oran, bir kadının doğurganlık çağı boyunca doğurduğu ortalama çocuk sayısını ifade ediyor ve nüfusun kendini yenilemesi için gereken 2,1 seviyesinin oldukça altında. Geçen yıl 727 bin 277 bebek dünyaya gelirken, bu sayı 1899'da kayıtların tutulmaya başlanmasından bu yana en düşük seviye olarak kaydedildi. Aynı dönemde 1 milyon 575 bin 936 kişi hayatını kaybetti ve böylece doğal nüfus azalması 848 bin 659 kişiyle rekor kırdı. Başkent Tokyo'da doğurganlık oranı 0,99'a gerileyerek kritik eşik olan 1'in altına indi.
Nüfus krizinin derinleşen boyutları
Japonya, dünyanın en hızlı yaşlanan nüfuslarından birine sahip. 2023 verilerine göre 65 yaş üstü nüfusun toplam nüfusa oranı yüzde 29,3'e ulaştı. Bu durum, sağlık harcamaları ve emeklilik sistemleri üzerinde büyük bir baskı oluşturuyor. Hükümet, 2023 yılı içinde çocuk yetiştirme maliyetlerini düşürmek ve doğum oranlarını artırmak için 5 trilyon yen (yaklaşık 33 milyar dolar) bütçe ayırdı. Ancak bu teşvikler henüz beklenen etkiyi göstermedi. Uzmanlar, ekonomik belirsizlikler, iş-yaşam dengesi sorunları ve toplumsal cinsiyet rollerinin değişmemesi gibi faktörlerin doğurganlık oranlarını düşük tutmaya devam edeceğini belirtiyor. Kabine Sekreteri Yoshimasa Hayashi, durumu 'kritik' olarak nitelendirerek, önümüzdeki altı yılı 'çocuk yetiştirme ve doğurganlığı artırma için son şans' olarak tanımladı.
Demografik kriz, iş gücü piyasasında da derin yaralar açıyor. Japonya'da iş gücüne katılım oranı düşerken, birçok sektörde işçi açığı had safhada. Özellikle bakım, sağlık ve inşaat sektörleri ciddi eleman sıkıntısı çekiyor. Hükümet, yabancı işçi alımını kolaylaştıran yeni düzenlemeler yapsa da, dil ve kültürel engeller nedeniyle bu çözüm sınırlı kalıyor. Ekonomistler, mevcut gidişatın sürdürülebilir olmadığını ve Japon ekonomisinin küçülmeye mahkum olduğunu ifade ediyor.
Küresel ölçekte bir uyarı: Japonya'nın geleceği
Japonya'nın karşı karşıya olduğu demografik kriz, diğer gelişmiş ülkeler için de bir uyarı niteliği taşıyor. Güney Kore, Çin ve birçok Avrupa ülkesi benzer sorunlarla boğuşuyor. 2023 verilerine göre Güney Kore'de doğurganlık oranı 0,72'ye kadar düşerken, dünyanın en kalabalık ülkesi Çin'de de nüfus ikinci yıl üst üste azaldı. Uzmanlar, bu eğilimin küresel ekonomik dengeleri ve jeopolitik güç dengesini değiştirebileceğini öngörüyor.
Birleşmiş Milletler Nüfus Fonu'na (UNFPA) göre, Japonya'nın mevcut nüfusu olan 125 milyonun, yüzyılın sonuna kadar 60 milyonun altına düşebileceği tahmin ediliyor. Bu senaryo, ülkenin topyekün bir dönüşüm yaşamasına yol açabilir: kırsal bölgelerin terk edilmesi, büyükşehirlerin yaşlı bakım merkezlerine dönüşmesi ve Japon kültürünün korunmasında zorluklar yaşanması. Öte yandan, bazı ekonomistler bu durumun robotik ve yapay zeka yatırımlarını hızlandırarak Japonya'yı teknolojide bir süper güç haline getirebileceğini savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'nın yaşadığı demografik kriz, Türkiye için önemli dersler barındırıyor. Türkiye'de de doğurganlık hızı 2001'de 2,38 iken 2022'de 1,62'ye geriledi ve nüfus yaşlanma eğilimine girdi. Japonya'nın teşvik politikalarının sınırlı başarısı, Türkiye'nin kendi nüfus politikalarında sadece maddi desteklerin ötesinde yapısal reformlara (esnek çalışma, kadın istihdamı, konut erişimi) odaklanması gerektiğini gösteriyor. Ayrıca, Japonya'nın yabancı iş gücüne kapılarını açma çabaları, Türkiye'nin Suriye'den gelen mülteci nüfusunu entegrasyon politikaları açısından değerlendirmesi için bir referans olabilir. Küresel ölçekte ise, Japonya gibi büyük ekonomilerin nüfus azalması, tedarik zincirleri ve talep yapılarını etkileyerek Türkiye'nin ihracat pazarlarında daralmaya yol açabilir.
