Japon Yeni, dolar karşısında 40 yılın en düşük seviyesine gerileyerek küresel piyasalarda şok etkisi yarattı. ABD Merkez Bankası'nın (Fed) faiz artırım beklentileri ve güçlü dolar, yenin değer kaybını hızlandırırken, Japonya Merkez Bankası'nın (BoJ) mevcut para politikasını sürdürmesi baskıyı artırdı. Dolar/yen paritesi 152 seviyesini aşarak 1980'lerden bu yana en yüksek noktaya ulaştı. Bu gelişme, Asya ekonomilerinden küresel ticarete kadar geniş bir yelpazede etkili olurken, yatırımcılar yen üzerinden taşıma ticareti (carry trade) yaparak yüksek getirili varlıklara yöneliyor.
Doların Yükselişi ve Yen Üzerindeki Baskı
Dolar endeksi (DXY), Fed'in şahin duruşu ve ABD ekonomisinin dirençli görünümü sayesinde 106 seviyesine yaklaştı. Geçen hafta açıklanan güçlü istihdam verileri, ABD'de faizlerin beklenenden uzun süre yüksek kalabileceği endişesini besledi. Buna karşılık Japonya Merkez Bankası, bu ayki toplantısında faiz oranlarını sabit tutarken, tahvil alım programını değiştirmedi. BoJ Başkanı Kazuo Ueda, enflasyon hedefine ulaşılana kadar genişlemeci politikayı sürdürme sinyali verdi. Bu durum, yen için bir dip noktası oluşmasına neden oldu. Analistler, yenin 155 seviyesine kadar gerileyebileceğini, ancak Japonya'nın müdahale olasılığının da arttığını belirtiyor. Eylül 2022'de BoJ, dolar/yen 145 seviyesine geldiğinde piyasaya müdahale etmişti, ancak şu anki seviye çok daha kritik.
Asya borsaları da yenin zayıflamasından etkilendi. Japonya'da Nikkei 225 endeksi, ihracatçı firmaların kazanç beklentileriyle yükselse de, diğer Asya piyasalarında doların güçlenmesi sermaye çıkışlarına neden oldu. Çin yuanı da dolar karşısında 7,25 seviyesine gerileyerek benzer bir baskı yaşadı. Uzmanlar, yenin zayıflamasının bölgesel bir para savaşını tetikleyebileceği konusunda uyarıyor.
Küresel Piyasalara Etkisi
Yenin değer kaybı, sadece Japonya'yı değil, küresel finans piyasalarını da etkiliyor. Yen, düşük faiz ortamı nedeniyle carry trade işlemlerinin ana para birimi konumunda. Yatırımcılar, düşük faizle yen borçlanıp yüksek faizli dolar veya diğer gelişmekte olan ülke varlıklarına yatırım yaparak kar elde ediyor. Bu durum, gelişmekte olan piyasalara (EM) sermaye akışını hızlandırsa da, bir tersine dönüş durumunda EM'lerden hızlı çıkış yaşanabilir. Ayrıca Japon şirketleri, özellikle ihracatçılar, yenin zayıflamasından karlarını artırarak fayda sağlarken, ithalatçılar enerji ve hammadde maliyetlerinin yükselmesiyle zorlanıyor. Petrol ve doğalgaz ithalatı yapan Japonya'da tüketici fiyatları üzerinde yukarı yönlü baskı oluşuyor. Bu durum, Japonya Merkez Bankası'nı zor bir kararla karşı karşıya bırakıyor: Faizleri artırmadan yenin düşüşünü durdurmak veya politika değişikliğine gitmek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'da yenin 40 yılın dibine inmesi, Türkiye gibi gelişmekte olan ekonomiler için karmaşık sinyaller veriyor. Kısa vadede, doların küresel çapta güçlenmesi, Türk lirası üzerindeki baskıyı artırabilir ve ithalat maliyetlerini yükseltebilir. Ancak, yenin değer kaybı Japon yatırımcıların daha yüksek getiri arayışına girmesine neden oluyor; bu durum, özellikle Türkiye gibi yüksek faiz sunan ülkelere sıcak para girişini tetikleyebilir. Bununla birlikte, yen carry trade'inin ani tersine dönmesi, gelişmekte olan piyasalardan hızlı çıkışlara yol açabilir. Türkiye'nin mevcut cari açık ve döviz rezervleri göz önüne alındığında, bu tür bir dalgalanmaya karşı kırılganlığı yüksektir. Ayrıca, Japonya ile Türkiye arasındaki ticaret hacmi (yaklaşık 4 milyar dolar) düşük olduğu için doğrudan etki sınırlı kalmakla birlikte, küresel dolar likiditesindeki daralma ve risk iştahındaki değişimler Türkiye ekonomisi için önemli bir dışsal faktör olarak izlenmelidir.
