İzlanda'nın son balina avcısı Kristján Loftsson, yıllardır zaten azalan bir sektörü ayakta tutmaya çalışıyor. Ancak şimdi karşısında zıpkınla mücadele edemeyeceği bir tehdit var: Avrupa Birliği (AB). Cumartesi günü İzlandalılar, AB'ye katılım yolunu yeniden açacak bir referandumda oy kullanacak. Bu, balina avcılığını yasaklayan AB kurallarının kabul edilmesi anlamına gelebilir ve Loftsson'un işini tamamen bitirebilir.
Referandumun Arka Planı
İzlanda, 2009 yılında AB üyelik başvurusunda bulunmuş ancak 2013'te müzakereleri askıya almıştı. Şimdi ise halk, AB'ye katılım sürecinin yeniden başlatılıp başlatılmayacağı konusunda oy kullanacak. Anketler, İzlandalıların AB üyeliğine karşı olduğunu gösteriyor; ancak son yıllarda artan enflasyon ve ekonomik belirsizlikler, bazı seçmenlerin fikrini değiştirmesine neden olabilir.
Loftsson, 70'li yaşlarında ve hayatını balina avcılığına adamış durumda. Şirketi Hvalur hf., ülkenin tek ticari balina avcılığı operasyonu. Her yıl az sayıda balina avlıyor; ancak bu av, uluslararası toplumun yoğun eleştirisine maruz kalıyor. AB üyeliği, bu eleştirileri yasal bir boyuta taşıyacak ve avı tamamen yasaklayabilecek.
İzlanda, 1986'da kabul edilen uluslararası balina avcılığı yasağına (moratoryum) rağmen, belirli türler için av kotası belirleyen bir istisnadan yararlanıyor. Ancak AB üyesi olduğunda, bu istisna ortadan kalkacak ve ülke, balina avcılığını sürdürmek için AB ile müzakere etmek zorunda kalacak. Bu da neredeyse imkânsız görünüyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Bu referandum, sadece İzlanda'nın balina avcılığını değil, aynı zamanda ülkenin AB ile ilişkilerini de derinden etkileyecek. İzlanda, Avrupa Ekonomik Alanı üyesi olarak AB'nin tek pazarına zaten erişime sahip. Ancak tam üyelik, ülkenin balıkçılık politikaları üzerindeki kontrolünü kaybetmesi anlamına gelebilir; bu da İzlanda için büyük bir endişe kaynağı. Balıkçılık, İzlanda ekonomisinin bel kemiği konumunda.
Öte yandan, AB'ye katılım, İzlanda'nın Kuzey Kutbu'ndaki stratejik konumunu güçlendirebilir ve Çin ve Rusya'nın bölgedeki artan etkisine karşı Batı ittifakını daha da sağlamlaştırabilir. İzlanda, NATO üyesi olarak zaten Batı bloğunun bir parçası; ancak AB üyeliği, siyasi ve ekonomik entegrasyonu derinleştirecek.
Balina avcılığı konusu, AB üyeliği tartışmalarında sembolik bir öneme sahip. Yeşil politikaların giderek güçlendiği Avrupa'da, balina avcılığının sürdürülmesi imaj açısından da sorunlu görülüyor. Bu nedenle, İzlanda'nın AB'ye tam üyeliği, ülkenin çevre politikalarını da Avrupa standartlarına uyumlu hale getirmesini gerektirecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye açısından bakıldığında, İzlanda'nın AB referandumu, uzun süredir devam eden Türkiye-AB müzakereleri bağlamında ilginç bir örnek teşkil ediyor. AB'nin genişleme politikasındaki çift taraflı dinamikler, hem İzlanda hem de Türkiye gibi ülkelerin üyelik süreçlerinde benzer zorluklarla karşılaştığını gösteriyor. Türkiye'nin AB üyelik süreci, İzlanda'nın aksine daha karmaşık ve siyasi engellerle dolu olsa da, bu referandum AB'nin genişleme iştahına dair ipuçları verebilir. Aynı zamanda, İzlanda'nın balina avcılığında gösterdiği direnç, Türkiye'nin Kıbrıs gibi konulardaki tavrına benzer bir “ulusal egemenlik” vurgusunu içeriyor; bu da AB ile müzakerelerde sıkça karşılaşılan bir gerilime işaret ediyor.
