İzlanda hükümeti, ülkedeki balina avcılığı endüstrisini sona erdirecek bir yasak üzerinde çalışıyor. Bu adım, halihazırda sadece Japonya ve Norveç'in ticari balina avcılığına izin verdiği bir dönemde geliyor. İzlanda'nın balina avcılığını yasaklaması durumunda, dünyada ticari balina avcılığına izin veren ülke sayısı ikiye düşecek. Ülkenin balina avcılığı endüstrisinin ana hedefi olan fin balinaları, Uluslararası Doğayı Koruma Birliği (IUCN) tarafından hassas (vulnerable) olarak sınıflandırılıyor.
Balina avcılığı tartışmasının arka planı
İzlanda, 1986'da yürürlüğe giren Uluslararası Balina Avcılığı Komisyonu (IWC) moratoryumuna 2006 yılında yeniden başlayarak balina avcılığına devam etme kararı almıştı. O tarihten bu yana ülke, bilimsel araştırma kisvesi altında ve daha sonra ticari amaçlarla balina avcılığı yapıyor. Ancak son yıllarda balina avcılığı endüstrisi ekonomik ve itibar açısından zorluklarla karşı karşıya. Balina eti tüketimi iç pazarda azalırken, ihracat da Japonya gibi sınırlı pazar bulabiliyor. Ayrıca, balina avcılığına yönelik uluslararası baskı ve çevre örgütlerinin kampanyaları, İzlanda'nın imajını zedeliyor. 2023 yılında İzlanda, hayvan refahı endişeleri nedeniyle balina avcılığını geçici olarak askıya almıştı. Şimdi ise kalıcı bir yasak masada.
İzlanda'da balina avcılığı, tarihsel ve kültürel bir geçmişe sahip olsa da, ekonomik katkısı son derece sınırlı. Ülke GSYİH'sinin çok küçük bir bölümünü oluşturan sektör, balıkçılık endüstrisinin toplamı içinde dahi küçük bir paya sahip. Buna karşın, balina avcılığı İzlanda'nın dış politika ve çevre politikalarında sürekli bir tartışma konusu. Balina avcılığını destekleyenler, bunun bir gelenek olduğunu ve egemenlik meselesi olduğunu savunurken, karşıtlar ise çevresel etkiler, hayvan hakları ve uluslararası itibar üzerindeki olumsuz etkilere dikkat çekiyor.
Küresel boyut ve diğer ülkelerin tutumu
Balina avcılığı konusunda uluslararası toplumda derin görüş ayrılıkları bulunuyor. Japonya, 2019'da IWC'den çekilerek ticari balina avcılığına yeniden başladı. Norveç ise IWC moratoryumuna itiraz ederek balina avcılığına devam ediyor. İzlanda'nın yasağı, bu iki ülkeyi yalnız bırakabilir ve küresel balina avcılığı karşıtı kampanyaları güçlendirebilir. Öte yandan, İzlanda'nın balina avcılığını terk etmesi, ülkenin çevre dostu imajını güçlendirebilir ve özellikle balina izleme turizmi gibi alternatif sektörlere yatırımı teşvik edebilir. Balina izleme, İzlanda'da balina avcılığından çok daha fazla gelir getiren bir sektör haline gelmiş durumda.
Yasak kararı, İzlanda'nın uluslararası alanda itibarını artırabilir ve Paris İklim Anlaşması taahhütleriyle uyumlu bir adım olarak görülebilir. Ancak, balina avcılığı yanlısı kesimlerin tepkisi ve balıkçılık endüstrisinin olası direnci göz önüne alındığında, kararın siyasi maliyeti olabilir. İzlanda hükümeti, sektörde çalışan az sayıda kişi için geçiş programları ve ekonomik destek paketleri hazırlıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İzlanda'nın balina avcılığını yasaklama girişimi, doğrudan Türkiye'yi etkilemese de küresel çevre politikaları ve deniz ekosisteminin korunması açısından önemli bir örnek teşkil ediyor. Türkiye, Akdeniz ve Karadeniz'de deniz memelilerinin korunmasına yönelik çalışmalar yürütüyor ve uluslararası anlaşmalara taraf. İzlanda'nın bu adımı, Türkiye'nin çevre diplomasisinde ve sürdürülebilir deniz politikalarında nasıl konumlanabileceğine dair bir referans olabilir. Ayrıca, balina avcılığı karşıtı küresel hareketin güçlenmesi, Türkiye'nin çevre alanındaki uluslararası işbirliklerini artırması için bir fırsat penceresi sunuyor. Türkiye'nin balina avcılığı yapmaması, bu konuda olumlu bir imaj çizmesine katkı sağlıyor.
