Avrupa İnsan Hakları Mahkemesi (AİHM), İtalyan bir savcının, bir kadının partneri tarafından defalarca tecavüze uğradığı iddialarını 'normal' olarak nitelendirmesinin, cinsiyetçi basmakalıpları pekiştirdiğine ve toplumsal cinsiyete dayalı şiddeti küçümsediğine hükmetti. Mahkeme, İtalyan devletini mağdura tazminat ödemeye mahkum etti. Karar, İtalya'da kadına yönelik şiddetle mücadelede önemli bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı
Olay, 2008 yılında bir kadının partneri tarafından defalarca tecavüze uğradığı iddiasıyla polise başvurmasıyla başladı. Soruşturma savcısı, kadının ifadesini dinledikten sonra, "Bunlar normal şeyler" diyerek iddiaları ciddiye almadı ve soruşturmayı kapattı. Bunun üzerine kadın, İtalyan mahkemelerine başvurdu ancak yerel mahkemeler de savcının kararını onayladı. Kadın, 2019 yılında AİHM'e başvurarak, savcının tutumunun insanlık dışı muamele yasağını ve özel hayata saygı hakkını ihlal ettiğini öne sürdü.
AİHM, 25 Kasım 2024 tarihli kararında, İtalyan savcının ifadelerinin "cinsiyetçi basmakalıpları" yansıttığını ve kadına yönelik şiddeti meşrulaştırdığını belirtti. Mahkeme, bu tür ifadelerin kadınların adalete erişimini engellediğini ve toplumsal cinsiyet eşitsizliğini derinleştirdiğini vurguladı. İtalya'nın, mağdura 50 bin avro tazminat ödemesi ve yasal masrafları karşılamasına hükmedildi.
Bölgesel ve küresel boyut
AİHM'in bu kararı, sadece İtalya için değil, tüm Avrupa için bağlayıcı emsal teşkil ediyor. Mahkeme, toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda daha önce de benzer kararlar almıştı; ancak bu karar, yargı mensuplarının cinsiyetçi söylemlerinin doğrudan insan hakları ihlali sayılması açısından önemli. Karar, İtalyan yargı sisteminde reform çağrılarını da beraberinde getirdi. İtalya'da kadın örgütleri, savcıların toplumsal cinsiyet duyarlılığı eğitimi alması gerektiğini belirterek hükümete çağrıda bulundu.
Avrupa Birliği'nin de kadına yönelik şiddetle mücadeleyi öncelikleri arasında saydığı bir dönemde gelen bu karar, üye ülkelerdeki yargı uygulamalarının da gözden geçirilmesine yol açabilir. BM Kadın Birimi, kararı memnuniyetle karşıladığını açıkladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
AİHM'in bu kararı, Türkiye için de önemli bir referans teşkil ediyor. Türkiye'de kadına yönelik şiddet ve yargıda cinsiyetçi yaklaşımlar sıkça gündeme geliyor. Karar, Türk yargı mensuplarının toplumsal cinsiyet eşitliği konusunda hassasiyet geliştirmesi gerektiğini hatırlatıyor. Ayrıca, İstanbul Sözleşmesi'nden çekilme kararıyla eleştirilen Türkiye'nin, AİHM kararlarına uyma yükümlülüğü bulunuyor. Bu karar, Türkiye'deki kadın hakları savunucuları için uluslararası hukuk zemininde mücadelelerini güçlendirecek bir argüman oluşturuyor. Ancak kararın Türkiye'de doğrudan bir yaptırım etkisi yok; daha çok yol gösterici nitelikte.
