İsviçre, 27 Eylül Pazar günü ülke nüfusunun 2050 yılına kadar 10 milyonla sınırlandırılmasını öngören bir referandum için sandık başına gidiyor. 'Sürdürülebilir Nüfus Girişimi' adlı halk teklifi, mevcut 8,6 milyonluk nüfusun yaklaşık 1,4 milyon kişi daha artmasına izin verirken, bunun ötesinde sıkı göç kısıtlamaları getirilmesini öngörüyor. Eleştirmenler, bu önlemin Brexit benzeri sonuçlar doğurabileceğini ve İsviçre ekonomisi ile Avrupa Birliği (AB) ile ilişkilerine ciddi zarar verebileceğini belirtiyor. Referandum, Avrupa genelinde yükselen göçmen karşıtlığının bir yansıması olarak görülüyor.
Gelişmenin arka planı: Artan göç endişeleri ve siyasi kutuplaşma
İsviçre, uzun yıllardır göçmen dostu politikalarıyla bilinirken, son yıllarda özellikle kırsal kesimlerde ve düşük gelirli gruplar arasında göçmen karşıtlığı belirgin şekilde arttı. Referanduma giden süreçte, aşırı sağcı İsviçre Halk Partisi (SVP) öncülüğünde toplanan imzalarla halk oylamasına sunulan teklif, ülkenin kaynaklarının sınırlı olduğu ve mevcut altyapının daha fazla nüfusu kaldıramayacağı argümanına dayanıyor. Destekçiler, nüfus artışının çevre, sağlık sistemi, eğitim ve konut gibi alanlarda baskı yarattığını iddia ediyor.
Ancak karşıt görüştekiler, bu teklifin İsviçre'nin ekonomik büyümesini sekteye uğratacağını ve AB ile ilişkilerde onarılmaz hasarlara yol açabileceğini savunuyor. İsviçre, AB üyesi olmamakla birlikte, Kişilerin Serbest Dolaşımı Anlaşması kapsamında AB vatandaşlarına ülkede serbestçe çalışma ve yaşama hakkı tanıyor. Nüfus sınırlaması, bu anlaşmanın ihlali anlamına geleceği için AB ile ilişkilerde 'Brexit benzeri' bir krize yol açabilir. Uzmanlar, referandumun kabul edilmesi halinde AB ile mevcut anlaşmaların yeniden müzakere edilmesi gerekebileceği uyarısında bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut: 'İsviçrexport' projeksiyonu ve benzer trendler
Bu referandum, sadece İsviçre için değil, tüm Avrupa için önemli bir sınav niteliği taşıyor. Brexit referandumunun ardından AB'de yükselen milliyetçilik ve egemenlik vurgusu, İsviçre gibi AB üyesi olmayan ancak yakın ekonomik entegrasyon içindeki bir ülkede benzer sonuçlara yol açabilir. Anketlere göre, İsviçre halkının nüfus artışı konusunda bölünmüş durumda olduğu görülüyor. Son kamuoyu yoklamaları, teklifin %40 civarında destek bulduğunu, %55'inin ise karşı olduğunu gösteriyor. Ancak kararsızların oranı, referandumun sonucunu belirleyebilir.
Küresel ölçekte, birçok gelişmiş ülkede benzer göç karşıtı söylemler yükseliyor. ABD'de Trump yönetiminin göç politikaları, Macaristan'da Viktor Orban'ın 'etnik temizlik' olarak nitelendirdiği göç karşıtı hamleleri ve İtalya'da aşırı sağın etkisi, bu trendin parçaları olarak değerlendiriliyor. İsviçre'de alınacak karar, diğer ülkelerdeki benzer girişimlere de ilham verebilir. Öte yandan, İsviçre ekonomisinin özellikle ilaç, kimya ve finans gibi sektörlerde yabancı işgücüne bağımlı olduğu gerçeği, bu teklifin pratikte uygulanabilirliğini sorgulatıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsviçre'deki bu referandum, Türkiye-AB ilişkileri bağlamında dolaylı etkiler yaratabilir. İsviçre'nin AB ile Kişilerin Serbest Dolaşımı Anlaşması'nı ihlal olasılığı, AB'nin üçüncü ülkelerle yaptığı benzer anlaşmaları sorgulamasına yol açabilir. Türkiye-AB arasındaki Gümrük Birliği anlaşması ve vize serbestisi müzakereleri, bu tür gelişmelerden etkilenebilir. Ayrıca, İsviçre'nin nüfus sınırlaması, özellikle yüksek vasıflı Türk işgücünün ülkeye erişimini kısıtlayabilir. Küresel göç karşıtı dalganın Türkiye'ye yansıması ise, Türkiye'nin AB ile vize serbestisi hedefini daha da zorlaştırabilir. Bu nedenle, referandum sonucu Ankara tarafından yakından izlenmektedir.
