İsveç'te 11 Eylül'de yapılan genel seçimlerin ardından hükümet kurma çalışmaları sonuçsuz kaldı. Seçim galibi Sosyal Demokrat lider Magdalena Andersson, parlamento aritmetiğindeki parçalanmış yapı nedeniyle şu an bir hükümet kuramayacağını açıkladı. Andersson, hükümet kurma araştırması için aldığı görevi Meclis Başkanı'na iade etti. Bu gelişme, İsveç siyasetinde istikrarsızlığın sürdüğünü ve yeni bir hükümetin kurulmasının kolay olmayacağını gösteriyor.
Seçim Sonuçları ve Parçalanmış Parlamento
11 Eylül'deki seçimlerde Sosyal Demokratlar, çevre partileri ve sol partilerden oluşan kızıl-yeşil blok, toplam 349 sandalyeli Riksdag'da 176 sandalye kazanarak az farkla çoğunluğu elde etti. Ancak bu çoğunluk, aşırı sağcı İsveç Demokratları'nın desteğiyle sağlanan dört partili muhalefet bloğunun 173 sandalyesine karşı kırılgan bir üstünlük sağladı. Seçim sonuçları, İsveç Demokratları'nın oy oranını yüzde 20,5'e çıkararak ülkenin ikinci büyük partisi haline geldiğini gösterdi. Bu durum, geleneksel partilerin aşırı sağla işbirliği yapmama konusundaki tutumunu zorlaştırıyor.
Andersson, seçim gecesi yaptığı konuşmada "İsveç halkı değişim istedi" demişti. Ancak hükümet kurma sürecinde, özellikle Sol Parti ve Merkez Parti arasındaki anlaşmazlıklar ve İsveç Demokratları'nın dışarıdan destek verme konusundaki belirsiz tutumu nedeniyle somut bir ilerleme kaydedilemedi. Andersson'ın görevi iade etmesi, Meclis Başkanı Andreas Norlén'in yeni bir tur istişare başlatmasına yol açacak. Norlén'in önümüzdeki günlerde parti liderleriyle görüşerek yeni bir hükümet kurma formülü arayacağı belirtiliyor.
Olası Senaryolar ve Siyasi Belirsizlik
İsveç'te hükümet kurma süreci, parlamenter sistemin doğası gereği karmaşık bir hal aldı. Meclis Başkanı Norlén, dört deneme hakkına sahip. Şu ana kadar ilk turda Andersson başarısız oldu. Norlén, ya Andersson'a yeniden görev verebilir ya da diğer parti liderlerine şans tanıyabilir. Ancak muhalefet blokunun lideri Ulf Kristersson'un da hükümet kurma şansı düşük görünüyor; zira İsveç Demokratları ile işbirliği yapmadan çoğunluğu sağlayamıyor. Erken seçim ihtimali de masada. İsveç'te en son 2018 seçimlerinin ardından hükümet kurma süreci 134 gün sürmüş ve sonunda Sosyal Demokratlar ile Yeşiller arasında bir koalisyon kurulmuştu. Bu kez de benzer bir uzun süreli belirsizlik yaşanabilir.
Uzmanlar, İsveç'teki siyasi istikrarsızlığın Avrupa'daki genel eğilimle uyumlu olduğunu belirtiyor. Birçok Avrupa ülkesinde merkez partilerin oy kaybı ve aşırı sağın yükselişi, koalisyon kurma süreçlerini zorlaştırıyor. İsveç'te de benzer bir tablo ortaya çıktı. Ülke, NATO'ya katılım sürecinde Türkiye'nin onayını beklerken, iç siyasi belirsizlik bu süreci daha da karmaşık hale getirebilir. Ancak İsveç'in NATO üyeliği konusunda tüm büyük partilerin genel mutabakatı bulunuyor; bu nedenle hükümet kurma krizi NATO sürecini doğrudan etkilemeyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsveç'teki hükümet kurma krizi, Türkiye'nin NATO genişlemesi ve İsveç'in üyeliği konusundaki tutumu açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Türkiye, İsveç'in NATO üyeliğini, özellikle PKK/YPG'ye verdiği destek ve iade talepleri nedeniyle askıya almış durumda. İsveç'te istikrarlı bir hükümetin kurulamaması, Türkiye ile yürütülen müzakerelerin zayıflamasına yol açabilir. Ayrıca, İsveç Demokratları gibi aşırı sağcı bir partinin yükselişi, Türkiye karşıtı söylemleriyle bilinen bir aktörün güçlenmesi anlamına geliyor. Bu durum, Türkiye'nin İsveç'e yönelik baskı unsurlarını daha da artırabilir. Öte yandan, Avrupa'da siyasi istikrarsızlığın artması, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde yeni dinamikler yaratabilir. Türkiye, İsveç'teki belirsizlik döneminde NATO sürecini kendi lehine çevirmek için diplomatik kanalları aktif tutmalı.
