İsrail, çok cepheli savaşların mali yükü ve vergi gelirlerindeki düşüşün birleşmesiyle artan borç baskısıyla karşı karşıya kalırken, siyasi liderlerin dış tehditlere odaklanarak iç ekonomik sorunları ihmal ettiği belirtiliyor. Ülke, yüksek gelirli vatandaşların göçüyle de başa çıkmak zorunda. Bu durum, İsrail ekonomisinin uzun vadeli sürdürülebilirliği konusunda endişelere yol açıyor.
Artan Borç Yükü ve Ekonomik Zorluklar
İsrail'in kamu borcu, son yıllarda hızla artarak gayri safi yurt içi hasılanın (GSYH) yaklaşık yüzde 70'ine ulaştı. Tüm dünyada olduğu gibi pandemi sonrası dönemde de artan savunma harcamaları ve güvenlik tehditleri, bütçe açığını büyüttü. Özellikle Gazze'de devam eden çatışmalar ve kuzeyde Hizbullah ile yaşanan gerginlikler, ordu bütçesinin sürekli olarak artırılmasını zorunlu kılıyor. Bu durum, eğitim, sağlık ve altyapı gibi temel kamu hizmetlerine ayrılan kaynakların azalmasına neden oluyor.
Vergi gelirlerindeki düşüş ise ayrı bir sorun oluşturuyor. Yüksek teknoloji sektöründe yaşanan yavaşlama, emlak piyasasındaki durgunluk ve artan işsizlik, vergi tabanını daraltıyor. Hükümetin, borç yükünü hafifletmek için vergi artışlarına gitmesi bekleniyor, ancak bu da toplumsal huzursuzluğu tetikleyebilir. Özellikle koalisyon hükümeti, orta ve alt gelir gruplarını korumak için vergi indirimleri vaat etmişti; ancak mevcut mali tablo, bu vaatlerin gerçekleştirilmesini neredeyse imkânsız kılıyor.
Göç ve Beyin Göçü
Ekonomik belirsizlik, yüksek gelirli ve eğitimli İsraillilerin ülkeyi terk etme isteğini artırıyor. Özellikle teknoloji girişimcileri ve finans sektöründe çalışanlar, daha istikrarlı ekonomik koşullara sahip ülkelere taşınmayı tercih ediyor. Bu durum, 'beyin göçü' olarak adlandırılan ve ülkenin inovasyon kapasitesini zayıflatan bir fenomeni beraberinde getiriyor. İsrail, uzun yıllar boyunca yüksek teknoloji alanında küresel bir merkez olarak öne çıkmıştı; ancak bu avantajını kaybetme riskiyle karşı karşıya.
Bölgesel ve Küresel Dinamikler
İsrail ekonomisindeki bu zorluklar, bölgesel güç dengeleri açısından da kritik öneme sahip. Ülkenin askeri üstünlüğü, güçlü ekonomik altyapısına dayanıyor. Ekonomik istikrarın bozulması, Orta Doğu'daki askeri caydırıcılığını zayıflatabilir. Ayrıca, İsrail'in borç sorunu, uluslararası kredi derecelendirme kuruluşlarının notunu düşürmesine neden olabilir; bu da dış borçlanma maliyetlerini artırır. Hükümetin, iç ekonomik sorunları çözmek yerine dış tehditlere odaklanması, ülkenin uzun vadeli refahını tehlikeye atıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'in ekonomik kırılganlığı, Doğu Akdeniz'deki enerji denklemini ve bölgesel güç dengesini etkileyebilir. Türkiye, İsrail ile ticari ilişkilerini sürdürüyor; bu nedenle İsrail ekonomisindeki yavaşlama, iki ülke arasındaki ticaret hacmini sınırlayabilir. Ayrıca, İsrail'in Filistin'e yönelik politikaları bağlamında, ekonomik baskının artması, bölgedeki istikrarsızlığı derinleştirebilir. Türkiye, hem kendi ekonomik çıkarlarını korumak hem de bölgesel istikrara katkı sağlamak için İsrail'deki gelişmeleri yakından izlemek durumundadır. Bu durum, Türk dış politikasının Orta Doğu'daki aktif angajmanının önemli bir parçasını oluşturmaktadır.
