İsrail ekonomisi, 7 Ekim 2023'te başlayan Hamas saldırıları ve ardından Gazze'de başlatılan askeri operasyonlara rağmen beklenmedik bir direnç gösteriyor. Ülke, iki yılı aşkın süredir devam eden çatışma ortamına ve küresel enerji fiyatlarındaki dalgalanmalara rağmen ekonomik büyümesini sürdürmeyi başardı. Uzmanlar bu durumu 'trambolin ekonomisi' olarak tanımlıyor; savaşın yarattığı şoklara rağmen hızla toparlanma ve uyum sağlama kapasitesine atıfta bulunuyorlar. Özellikle yüksek teknoloji sektörü, savunma harcamalarındaki artış ve enerji bağımsızlığı alanındaki yatırımlar, ekonomik dayanıklılığın temel unsurları olarak öne çıkıyor.
Yirmi yıllık büyüme ve krizlere karşı dayanıklılık
İsrail, 2000'li yılların başından itibaren istikrarlı bir ekonomik büyüme kaydetti. Bu dönemde gayrisafi yurtiçi hasıla (GSYH) yıllık ortalama %4 civarında artarken, işsizlik oranı tek haneli seviyelere geriledi. Küresel mali kriz (2008), COVID-19 salgını (2020) ve son olarak Ekim 2023'te başlayan savaş, ekonomiyi test eden başlıca kırılma anları oldu. Ancak her seferinde ekonomi, özellikle teknoloji ve savunma sanayii sayesinde hızlı bir toparlanma sergiledi.
Savaş başladığında birçok uluslararası kuruluş, İsrail ekonomisinin daralacağını tahmin ediyordu. Başlangıçta işgücü piyasasında ciddi aksamalar yaşandı; özellikle inşaat ve tarım sektörlerinde Filistinli işçilerin gelmemesi nedeniyle üretim yavaşladı. Turizm neredeyse durma noktasına gelirken, tüketici güveni sert düştü. Ancak hükümetin hızlı mali ve parasal önlemleri, Merkez Bankası'nın faiz indirimleri ve ihracata yönelik sektörlerin artan talebi, ekonomik dengeleri kısa sürede yeniden kurdu. 2024 yılı İsrail ekonomisi için beklenenden daha iyi bir performansla kapandı ve GSYH büyümesi %2'nin üzerinde gerçekleşti.
Bölgesel ve küresel boyut: Enerji ve teknoloji faktörü
İsrail'in dayanıklılığında en kritik faktörlerden biri, Doğu Akdeniz'de keşfedilen doğalgaz rezervleridir. Leviathan ve Tamar sahalarından elde edilen gaz, ülkenin enerji ihtiyacının büyük kısmını karşılamakla kalmıyor, aynı zamanda Mısır ve Ürdün'e ihraç edilerek önemli bir gelir kaynağı oluşturuyor. Savaş sırasında enerji fiyatlarındaki küresel artıştan nispeten az etkilenen İsrail, gaz ihracatını artırarak ticaret dengesini korudu. Ayrıca, 2024 yılında Türkiye üzerinden Avrupa'ya gaz ihracına yönelik müzakereler de ivme kazandı.
Bir diğer önemli unsur ise yüksek teknoloji sektörüdür. İsrail, savunma teknolojileri, siber güvenlik ve yapay zeka alanlarındaki küresel lider konumu sayesinde, askeri çatışma ortamında bile yabancı yatırımları çekmeye devam etti. Özellikle siber güvenlik firmaları, savaşın ardından artan taleple birlikte rekor seviyelerde ihracat gerçekleştirdi. Bu durum, İsrail'in 'Start-Up Nation' kimliğinin kriz anlarında nasıl bir avantaj sağladığını açıkça ortaya koydu. Küresel teknoloji devlerinin İsrail merkezli Ar-Ge merkezlerine yatırımları da savaş boyunca devam etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail ekonomisinin savaşa uyum sağlama kapasitesi, Türkiye için hem fırsat hem de risk unsuru barındırıyor. Ticari açıdan, Türkiye ile İsrail arasındaki ekonomik ilişkiler son yıllarda inişli çıkışlı bir seyir izlese de, 2024'te artan enerji işbirliği ve savunma sanayii ihracatı dikkat çekiyor. İsrail'in teknoloji alanındaki deneyimi, Türkiye'nin yerli teknoloji hamlelerine ilham kaynağı olabilir. Ancak bölgesel gerilimlerin ticareti olumsuz etkileme riski de bulunuyor. Öte yandan, İsrail'in Doğu Akdeniz'deki enerji ihracatındaki başarısı, Türkiye'nin enerji koridoru olma hedefi açısından alternatif bir model oluşturuyor. İki ülke arasındaki ekonomik bağımlılık, siyasi krizlerde bile zaman zaman ticaretin devam etmesine yol açmıştır; bu durum, Türk şirketlerinin bölgedeki esneklik kapasitesini artırmaktadır.
