İsrail hükümeti, 1915 yılında Osmanlı İmparatorluğu döneminde yaşanan olayları "Ermeni soykırımı" olarak tanıyan bir karar aldı. Başbakanlık makamı tarafından geçtiğimiz hafta duyurulan ve henüz parlamento onayına sunulmayan bu karar, İsrail'in yıllardır sürdürdüğü temkinli politikada köklü bir değişime işaret ediyor. Ülke, daha önce bu konuda resmi bir tanımadan kaçınarak hem Türkiye ile ilişkilerini hem de bölgesel dengeleri gözetmişti. Ancak son gelişme, bu hassas tarihsel meselenin siyasi bir araca dönüşüp dönüşmediği sorusunu akıllara getirdi.
Kararın arka planı ve siyasi saikler
İsrail kabinesinin söz konusu kararı, uzun süredir bu konuda kamuoyu baskısı altında olan hükümetin bir adımı olarak değerlendiriliyor. Özellikle İsrail'deki Ermeni toplumu ve bazı insan hakları örgütleri, yıllardır soykırımın tanınması için kampanya yürütüyordu. Ancak kararın zamanlaması dikkat çekici: Bir yandan İsrail, İran tehdidine karşı bölgesel iş birliğini artırmaya çalışırken, diğer yandan Türkiye ile ilişkileri son yıllarda inişli çıkışlı bir seyir izliyor. Bazı analistler, bu kararın aslında Türkiye'ye yönelik bir mesaj olduğunu ve İsrail'in bölgedeki yeni ittifak arayışlarının bir parçası olarak görülebileceğini belirtiyor. Nitekim kararın hemen ardından Ermenistan Dışişleri Bakanlığı'ndan memnuniyet ifade eden açıklamalar gelirken, Türkiye'den ise henüz resmi bir yanıt verilmedi.
Karar henüz yasalaşmamış olsa da, İsrail siyasetinde bu konunun bir süre daha tartışılması bekleniyor. Koalisyon hükümetini oluşturan partiler arasında konuya farklı yaklaşımlar bulunuyor. Özellikle muhafazakar ve dini partiler, bu tür tarihsel kararların ulusal çıkarlar açısından dikkatle ele alınması gerektiğini savunuyor.
Bölgesel ve küresel yankılar
İsrail'in bu kararı, sadece Türkiye ile ilişkileri değil, aynı zamanda Orta Doğu'daki güç dengelerini de etkileyebilir. Ermenistan'ın Rusya ve İran ile yakın ilişkileri göz önüne alındığında, İsrail'in bu adımı Moskova ve Tahran'la olan bağlarına da yansıyabilir. Öte yandan, ABD ve Avrupa Birliği ülkeleri daha önce Ermeni soykırımını tanımış olsalar da, İsrail gibi bölgesel bir aktörün bu kararı alması, uluslararası toplumda konunun yeniden gündeme gelmesine neden oldu. Birçok ülke, soykırımın tanınması konusunda İsrail'i cesaretlendirirken, Türkiye ise bu tür kararların tarihi gerçeklerle bağdaşmadığını ve siyasi amaçlarla kullanıldığını savunuyor. Ermenistan ise kararı memnuniyetle karşılarken, diğer ülkeleri de benzer adımlar atmaya çağırdı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail'in bu kararı, Türkiye ile ilişkilerinde yeni bir gerilim kaynağı olabilir. İki ülke arasında 2010'daki Mavi Marmara krizi sonrası bozulan ilişkiler, 2022'de karşılıklı olarak büyükelçi atanmasıyla normalleşme sürecine girmişti. Ancak bu karar, normalleşme sürecini tehlikeye atabilecek nitelikte. Türkiye, daha önce benzer kararlara sert tepki göstermiş ve bunun tarihi gerçekleri yansıtmadığını vurgulamıştı. Diplomatik kaynaklar, Ankara'nın bu kararı yakından takip ettiğini ve gerekli adımları atacağını belirtiyor. Bölgesel düzeyde ise bu karar, Türkiye'nin Kafkasya politikasını da etkileyebilir. Zira Ermenistan'la sınır kapılarının açılması ve normalleşme süreci, İsrail'in bu hamlesiyle sekteye uğrayabilir. Sonuç olarak, İsrail'in bu kararı sadece tarihsel bir tanıma değil, aynı zamanda jeopolitik bir hamle olarak da okunmalıdır.
