Kudüs, 10 Haziran — İsrail ordusunun 2024 yılının sonlarında Gazze Şeridi'nde gözaltına aldığı tanınmış bir Filistinli doktor, Çarşamba günü Kudüs'teki Yüksek Mahkeme duruşmasına video konferans yoluyla katıldı. Yaklaşık altı aydır hakkında herhangi bir suçlama yöneltilmeksizin tutuklu bulunan doktorun avukatları, müvekkillerinin serbest bırakılmasını veya en azından yasal sürecin hızlandırılmasını talep etti. Mahkeme heyeti, savunma ve savcılık makamlarını dinledikten sonra kararını birkaç gün içinde açıklayacağını duyurdu. Olay, İsrail'in Filistinli sivilleri yargısız gözaltında tutma uygulamalarına yönelik uluslararası eleştirileri yeniden alevlendirdi.
Gelişmenin arka planı
Adının açıklanmasını istemeyen kaynaklara göre, doktor 2024 yılının Kasım ayında bir insani yardım konvoyunda çalışırken İsrail güçlerince alıkonuldu. O tarihten bu yana İsrail'in iç istihbarat teşkilatı Şin-Bet tarafından sorgulanan doktora, herhangi bir suç isnat edilmediği gibi, neden gözaltında tutulduğuna dair resmi bir açıklama da yapılmadı. İsrail yasalarına göre, 'idari gözaltı' olarak bilinen bu uygulama, güvenlik gerekçesiyle kişilerin suçlama olmaksızın süresiz olarak alıkonulmasına olanak tanıyor. Uluslararası insan hakları örgütleri, bu uygulamanın keyfi olduğunu ve uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtiyor. Duruşmada konuşan doktorun eşi, kocasının bir terörist değil, yıllardır Gazze'de binlerce hastaya şifa dağıtmış bir sağlık çalışanı olduğunu vurguladı.
İsrail Yüksek Mahkemesi'nin bu davayı ele alması, ülkede yargı bağımsızlığı ve hükümet politikaları arasındaki gerilimi de gün yüzüne çıkardı. İsrail'deki insan hakları kuruluşları, mahkemenin bir an önce doktorun serbest bırakılmasına karar vermesi gerektiğini savunurken, hükümete yakın çevreler ise güvenlik gerekçelerinin mahkeme kararlarının üzerinde tutulması gerektiğini ifade ediyor. Bu dava, İsrail yargı sisteminin zaman zaman hükümetin güvenlik politikalarına karşı bir denge unsuru olarak işleyip işlemediği sorusunu da beraberinde getiriyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Filistinli doktorun gözaltına alınması, yalnızca İsrail iç hukuku açısından değil, aynı zamanda uluslararası toplumun Filistin meselesine bakışı açısından da önem taşıyor. Birleşmiş Milletler ve Dünya Sağlık Örgütü, sağlık çalışanlarının hedef alınmasını kınarken, İsrail ise operasyonların terörle mücadele kapsamında olduğunu savunuyor. Özellikle Gazze'de sağlık sisteminin çökme noktasına geldiği bir dönemde, bir doktorun bu şekilde alıkonulması, insani yardım çalışmalarını da sekteye uğratıyor. Bölgesel düzeyde, bu olay İsrail-Filistin çatışmasının yalnızca silahlı boyutunu değil, aynı zamanda hukuki ve insani boyutunu da gözler önüne seriyor.
Küresel ölçekte ise, idari gözaltı uygulaması İsrail'in uluslararası alandaki imajını zedeliyor. ABD ve Avrupa Birliği'nin bu konuda yaptığı açıklamalar genellikle yumuşak bir dille eleştiri içerirken, insan hakları örgütleri daha sert tedbirler çağrısında bulunuyor. Bu dava, uluslararası hukukta kişi özgürlüğü ve güvenliği ilkesinin savaş koşullarında nasıl işlediğine dair önemli bir test niteliği taşıyor. Eğer mahkeme doktorun lehine karar verirse, bu benzer durumdaki diğer Filistinliler için emsal teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Filistin davasına verdiği güçlü destek ve Gazze'ye yönelik insani yardım çalışmalarıyla biliniyor. Bu dava, Türkiye'nin İsrail ile ilişkilerinde hassas bir denge noktasını oluşturuyor. Ankara, bir yandan İsrail'le ekonomik ve enerji alanında işbirliğini sürdürürken, diğer yandan Filistinli sivillerin haklarını savunmaya devam ediyor. Türk kamuoyunda bu tür insan hakları ihlalleri, hükümet üzerinde İsrail'e yönelik daha sert bir tutum alması yönünde baskı oluşturabilir. Ayrıca Türkiye'nin insani yardım kuruluşları, Gazze'de faaliyet gösteren sağlık çalışanlarının güvenliği konusunda endişeli; bu dava, yardım koridorlarının güvenliğine ilişkin soru işaretlerini artırıyor.
