İsrail polisi, Doğu Kudüs'teki Mescid-i Aksa yerleşkesinde Yahudi ibadetine ilişkin kısıtlamaları kısmen kaldırdı. Bu karar, Filistinliler ile İsrail güvenlik güçleri arasında yıllardır süren gerginliğin yeni bir boyut kazanmasına neden oldu. Ordu ve polis kaynaklarına göre, uygulama değişikliği geçtiğimiz hafta sonu yürürlüğe girdi ve özellikle sabah saatlerinde, Müslümanların ibadet saatleri dışında, Yahudi ziyaretçilerin belirli bölümlerde dua etmelerine izin veriliyor. Bu uygulama, statükonun ihlali olarak değerlendirilirken, bölgedeki tansiyonu daha da artırabilir.
Gelişmenin arka planı
Mescid-i Aksa, İslam dünyası için üçüncü kutsal mekân olarak kabul ediliyor ve 1967'den bu yana İsrail işgali altında. Ancak, 1967 sonrasında oluşturulan ve 'statüko' olarak bilinen anlaşmaya göre, bu alanda sadece Müslümanlar ibadet edebiliyor; Yahudiler ise ziyaretçi olarak girebiliyor ancak dua etmeleri yasak. İsrail polisinin bu yeni kararı, bu statükoyu fiilen değiştiren bir adım olarak görülüyor. İsrail'in aşırı sağcı hükümeti ve bazı dini gruplar, uzun süredir Yahudilerin burada ibadet etmesine izin verilmesi için baskı yapıyordu. Polis yetkilileri, bu uygulamanın 'mevcut güvenlik durumuna göre' değerlendirildiğini ve 'kalıcı bir politika değişikliği olmadığını' öne sürse de, Filistinli yetkililer ve uluslararası toplum bu tür adımların bölgedeki istikrarı tehdit ettiğini vurguluyor.
Bu kararın arka planında, İsrail'de son dönemde yaşanan siyasi gelişmeler ve hükümetin sağ kanadının güçlenmesi etkili. Başbakan Binyamin Netanyahu'nun koalisyon hükümetinde yer alan aşırı dinci partiler, Mescid-i Aksa'da Yahudi ibadetinin serbest bırakılmasını açıkça talep ediyor. Ayrıca, Kudüs'teki Yahudi yerleşimci hareketleri de bu yönde yoğun lobi faaliyetleri yürütüyor. Polisin bu adımı, bu baskıların bir sonucu olarak değerlendiriliyor. Ancak, böyle bir uygulamanın bölgede yeni bir çatışma dalgasını tetikleyebileceği endişesi, hem Filistin yönetimi hem de uluslararası gözlemciler tarafından dile getiriliyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Mescid-i Aksa'daki statükonun değişmesi, sadece Filistin-İsrail çatışmasını değil, tüm İslam dünyasının tepkisini çekebilecek bir konu. Kudüs, üç semavi din için kutsal kabul ediliyor ve bu tür tek taraflı adımlar, küresel Müslüman toplumunda infiale yol açıyor. Ürdün, Mescid-i Aksa'nın koruyucusu olarak görev yapıyor ve bu yerleşkenin statüsünün korunması için uluslararası hukuka başvurabileceğini açıkladı. Ayrıca, Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler de İsrail ile normalleşme anlaşmaları imzalamış olsalar da, bu tür adımların bölgesel istikrarı bozabileceği konusunda uyarılarda bulunuyor. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler de bu uygulamayı kınayarak, statükonun korunması çağrısını yineledi. Bu durum, İsrail'in uluslararası alanda daha fazla yalnızlaşmasına neden olabilir.
Bölgedeki güvenlik dinamikleri açısından, bu kararın geniş çaplı bir çatışmaya dönüşme riski bulunuyor. Özellikle Ramazan ayı yaklaşırken, Müslümanların duyarlılığının arttığı bir dönemde böyle bir uygulamanın devam etmesi, Filistinlilerin kitlesel protestolarına ve silahlı direniş gruplarının tepkisine yol açabilir. Hamas ve İslami Cihad gibi örgütler, Mescid-i Aksa'ya yönelik her türlü ihlali 'savaş ilanı' olarak nitelendiriyor. İsrail güvenlik güçleri, olası bir tırmanmaya karşı hazırlıklarını artırdığı belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Kudüs ve Mescid-i Aksa konusunda hassasiyetini her fırsatta dile getirmektedir. Bu gelişme, Türkiye'nin Filistin davasına verdiği desteğin önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Türkiye, uluslararası platformlarda Mescid-i Aksa'nın statüsünün korunması için girişimlerde bulunabilir ve İslam İşbirliği Teşkilatı (İİT) çerçevesinde kınama kararları çıkarmaya çalışabilir. Ayrıca, bu tür tek taraflı adımlar, Türkiye-İsrail ilişkilerinde zaten var olan gerginliği daha da tırmandırabilir. Türkiye, bölgesel istikrarın sağlanması için Kudüs'ün statüsünün değiştirilmemesi gerektiğini savunmaktadır. Bu nedenle, Ankara'nın bu konudaki diplomatik tepkisinin güçlü olması beklenir.
