İsrail, Hollanda'nın işgal altındaki Batı Şeria'daki Yahudi yerleşimlerinden gelen ürünlere yasak getirmesinin ardından, bölgede görev yapan Hollandalı diplomatların akreditasyonunu iptal etti. İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, Pazar günü yaptığı açıklamada, kararın Hollanda'nın söz konusu yasağı uygulamaya başlamasına yanıt olarak alındığını ve diplomatların İsrail tarafından verilen diplomatik pasaportlarını yedi gün içinde iade etmeleri gerektiğini söyledi.
Gelişmenin arka planı
Hollanda hükümeti, geçtiğimiz aylarda İsrail'in 1967'den bu yana işgal altında tuttuğu Batı Şeria'daki yerleşim birimlerinde üretilen ürünlerin etiketlenmesi ve satışına ilişkin bir yasak getirme kararı almıştı. Lahey yönetimi, uluslararası hukuka aykırı olduğu gerekçesiyle bu ürünlerin Hollanda pazarına girişini engellemeye başladı. Hollanda, Avrupa Birliği'nin (AB) ilgili mevzuatına atıfta bulunarak, yerleşim ürünlerinin menşeini açıkça belirtme zorunluluğu getiren 2015 tarihli AB genelgesini hatırlattı. Ancak Hollanda'nın bu adımı, İsrail tarafından 'aşırı' ve 'ayrımcı' olarak nitelendirildi.
İsrail Dışişleri Bakanı Gideon Saar, kararı savunarak, Hollanda'nın tutumunun İsrail'e karşı 'tek taraflı ve düşmanca' bir eylem olduğunu ileri sürdü. Saar, "Hollanda'nın bu kararı, İsrail ile Filistinliler arasındaki doğrudan müzakereleri baltalayan ve barış umutlarını zayıflatan bir adımdır. Diplomatik misilleme kaçınılmazdı" dedi. İsrail makamları, akreditasyonu iptal edilen diplomatların sayısını açıklamadı ancak yerel basına göre söz konusu kişiler Hollanda'nın Ramallah'taki temsilciliğinde görev yapıyordu. Hollanda Dışişleri Bakanlığı ise konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmadı; ancak Lahey'in kararına bağlı olduğunu ve geri adım atmayacağını bildirdiği öğrenildi.
Bu gelişme, Avrupa ülkeleri ile İsrail arasında son yıllarda artan gerilimin son halkası. Özellikle 2023'ten bu yana İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim faaliyetlerini hızlandırması, AB ülkelerinde rahatsızlık yaratmıştı. Hollanda, İrlanda, İspanya ve Belçika gibi ülkeler, yerleşim ürünlerine yönelik yasakları sıkılaştırma yoluna giderken, İsrail bu ülkelere yönelik diplomatik yaptırımlar uygulamaya başladı. Geçtiğimiz yıl İrlanda'nın benzer bir adımı sonrasında İsrail, Dublin büyükelçisini geri çağırmıştı. Hollanda ise şimdiye kadar bu tür bir misillemeyle karşılaşmamıştı. İsrail'in kararı, Avrupa Birliği'nin ortak dış politika yapısını da zorluyor; zira AB üyeleri arasında İsrail'e yönelik tutum farklılıkları bulunuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İsrail'in Hollanda diplomatlarının akreditasyonunu iptal etmesi, uluslararası hukuk ve diplomasi açısından önemli bir emsal teşkil ediyor. Viyana Diplomatik İlişkiler Sözleşmesi'ne göre, bir devletin diğer bir devletin diplomatik misyonuna akreditasyon verme veya iptal etme hakkı bulunuyor; ancak bu tür kararlar genellikle karşılıklılık ilkesine dayanıyor. İsrail'in bu adımı, Batılı müttefikleriyle olan ilişkilerinde artan bir yalnızlaşma ve sertleşme eğiliminin göstergesi olarak yorumlanıyor.
Avrupa Birliği, konuyla ilgili olarak henüz ortak bir açıklama yapmadı. Ancak AB Dış İlişkiler ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell'in geçmişteki açıklamaları, yerleşim ürünlerine yönelik yasakların AB'nin ortak pozisyonu olduğu yönündeydi. Buna karşın Macaristan ve Çekya gibi bazı AB üyeleri İsrail'e daha ılımlı yaklaşıyor. İsrail'in Hollanda'ya yönelik misillemesi, AB içindeki bu bölünmeyi daha da derinleştirebilir. Ayrıca, İsrail'in bu tür yaptırımları, diğer Avrupa ülkelerinin de benzer adımlar atması durumunda genişleyebilir. Hollanda, AB'nin kurucu üyelerinden biri ve İsrail ile önemli bir ticari ortak. İki ülke arasındaki ticaret hacmi yıllık yaklaşık 3 milyar dolar seviyesinde. Diplomatik krizin ekonomik ilişkilere sıçraması durumunda, özellikle teknoloji ve tarım ürünleri alanında karşılıklı zarar görülebilir.
Öte yandan, bu gelişme İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim politikalarına yönelik uluslararası tepkilerin arttığı bir dönemde yaşanıyor. Uluslararası Adalet Divanı (UAD), Temmuz 2024'te İsrail'in işgal altındaki Filistin topraklarındaki yerleşim faaliyetlerinin uluslararası hukuka aykırı olduğuna hükmetmişti. Bu karar, birçok Avrupa ülkesi tarafından memnuniyetle karşılanmış ve yerleşim ürünlerine yönelik yasakların hukuki dayanağı olarak gösterilmişti. İsrail ise UAD kararını tanımadığını açıklamıştı. Hollanda'nın bu kararı uygulamaya koyması, UAD kararını destekleyen ülkelerin sayısını artırıyor. İsrail'in diplomatik misillemesi, diğer ülkelerin de benzer adımlar atmasını caydırmaya yönelik bir hamle olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İsrail'in Batı Şeria'daki yerleşim politikalarını uzun süredir uluslararası hukuka aykırı olarak nitelendiriyor ve Filistin davasını destekliyor. Hollanda'nın yerleşim ürünlerine yasak getirmesi, Türkiye'nin pozisyonuyla örtüşüyor. İsrail'in Hollanda diplomatlarının akreditasyonunu iptal etmesi, Türkiye açısından Avrupa'da Filistin yanlısı tutumun güçlendiğini gösteriyor. Ancak bu tür misillemeler, Türkiye'nin İsrail ile olan ilişkilerinde de benzer gerilimlerin yaşanabileceğine işaret ediyor. Türkiye, İsrail ile diplomatik ilişkilerini 2022'de yeniden tesis etmişti; ancak Gazze savaşı sonrası ilişkiler yeniden gerginleşti. Hollanda'ya yönelik bu adım, Türkiye'nin AB içindeki müttefikleriyle dayanışma içinde hareket etme potansiyelini artırabilir. Ayrıca, Türkiye'nin Filistin'e yönelik ekonomik ve siyasi desteğinin Avrupa'da karşılık bulduğunu gösteriyor.
