İsrail ekonomisi, Gazze Şeridi ve Lübnan sınırında süregelen çatışmalara rağmen dikkat çekici bir büyüme kaydediyor. Economist dergisinin son analizine göre, ülkenin gayri safi yurt içi hasılası (GSYİH) 2024'ün üçüncü çeyreğinde yıllık bazda yüzde 3,8 oranında arttı. Bu büyümenin arkasında, çatışma ortamının savunma sanayiini canlandırması, yüksek teknoloji ihracatının patlaması ve küresel yatırımların güvenli liman arayışıyla İsrail'e yönelmesi yatıyor. Ancak bu tablo, eşitsizlikler ve uzun vadeli risklerle gölgeleniyor.
Savaş ekonomisinin dinamikleri
İsrail'in askeri harcamaları, 2023'teki Hamas saldırısı sonrası olağanüstü bir artış gösterdi. Savunma bütçesi 2024'te 30 milyar doları aşarak GSYİH'nın yüzde 8'ine ulaştı. Bu harcamalar, yerli silah üreticileri olan Elbit Systems, Israel Aerospace Industries ve Rafael Advanced Defense Systems şirketlerine rekor siparişler getirdi. Bu firmaların hisseleri yüzde 40 ila 60 oranında değer kazandı. Aynı zamanda İsrail'in silah ihracatı 2024'te 13 milyar doları buldu; Ukrayna ve Doğu Avrupa ülkeleri başta olmak üzere talep yüksek seyrediyor. Savunma sektörü, doğrudan ve dolaylı olarak 200 binden fazla kişiye istihdam sağlıyor.
Teknoloji sektörü ise savaşın gölgesinde yeni bir ivme kazandı. İsrail'in siber güvenlik şirketleri, son iki yılda dünya çapında siber tehditlerin artmasıyla rekor yatırım alıyor. Check Point Software, Wiz ve SentinelOne gibi firmalar, toplam satışlarını 2024'te yüzde 25 artırdı. Ülke genelinde kurulan yeni girişim sayısı 2023'e göre yüzde 15 yükseldi ve toplam teknoloji ihracatı 70 milyar doları geçti. Özellikle yapay zeka ve otomasyon alanındaki çalışmalar, İsrail'in askeri ihtiyaçlarının teknolojik çözümlere dönüştürülmesiyle hız kazandı.
Küresel ve bölgesel boyut
İsrail ekonomisinin bu çelişkili büyümesi, küresel yatırımcıların risk algısını da değiştiriyor. Orta Doğu'daki gerginlik, bazı yabancı fonları İsrail'i daha güvenli bir liman olarak görmeye itiyor. Özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkelerle imzalanan ticaret anlaşmaları ve İbrahim Anlaşmaları, bölgesel ticaret akışını canlandırdı. 2024'te İsrail'in BAE'ye ihracatı 3 milyar dolara yaklaştı. Ayrıca, Akdeniz'deki doğal gaz rezervlerinin işletilmesi, Mısır ve Ürdün ile enerji işbirliğini artırdı. Ancak bu büyümenin sürdürülebilirliği tartışmalı; uzun süreli çatışmalar, insan kaynağı kaybı ve altyapı hasarı ekonomik potansiyeli sınırlayabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail ekonomisinin savaş sayesinde büyümesi, Türkiye'nin bölgesel rekabet stratejisini doğrudan etkiliyor. Ankara, savunma sanayiinde yerli üretimi teşvik ederken, İsrail'in teknoloji alanındaki başarısı Türk girişimciler için bir referans noktası oluşturuyor. Ayrıca Doğu Akdeniz'deki enerji işbirliği ve İsrail'in Mısır, Yunanistan ile kurduğu ittifak, Türkiye'nin bölgesel nüfuzunu dengelemeye çalışıyor. Türkiye'nin, İsrail'in savunma teknolojilerindeki yeni ürünleri yakından takip etmesi ve olası ihracat fırsatlarını değerlendirmesi stratejik önem taşıyor. Ancak, yaşanan insani krizler ve Filistin meselesi nedeniyle Ankara-Tel Aviv arasındaki ekonomik işbirliği sınırlı kalıyor.
