ABD ile İran arasında son haftalarda tırmanan askeri ve diplomatik gerilim, İsrail’de alarm zillerinin çalmasına neden oldu. İsrail yönetimi, başta İran’ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçleri olmak üzere, olası bir ABD-İran çatışmasının doğrudan kendi güvenliğini tehdit edebileceği endişesiyle kriz masasını topladı. Tel Aviv, Washington ile Tahran arasındaki bu ‘düşük yoğunluklu savaş’ın, iki ülkeyi doğrudan çatışmaya sürüklemesinden ve bunun Ortadoğu’yu alevlendirmesinden korkuyor.
Gelişmenin Arka Planı
Gerilimin son perdesi, ABD’nin Basra Körfezi’ne ek askeri sevkiyat yapması ve İran’ın da buna karşılık Hürmüz Boğazı’nda tatbikatlar düzenlemesiyle ortaya çıktı. Washington yönetimi, İran’ın Yemen’deki Husilere yönelik desteğini ve Irak’taki ABD hedeflerine yönelik saldırıları bahane ederek yaptırım ve askeri baskıyı artırdı. İran ise diplomatik kanalları zorlamakla birlikte, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini sürdürerek NATO ülkelerini tedirgin ediyor. İsrail, bu denklemde kendini en kırılgan aktörlerden biri olarak görüyor; çünkü İran’ın balistik füze menzili İsrail’i de kapsıyor ve Hizbullah gibi vekil güçler kuzey sınırında tehdit oluşturuyor.
İsrail Başbakanı, yaptığı acil güvenlik toplantısında, “ABD ile İran arasındaki bir savaş, topraklarımızı hedef tahtasına koyar” uyarısında bulundu. İsrail ordusu, hava savunma sistemlerini en üst seviyeye çıkarırken, ABD’den ek istihbarat ve askeri destek talebinde bulundu. Ancak Washington, şimdilik İsrail’e doğrudan bir garanti vermekten kaçınıyor; bu da Tel Aviv’deki endişeleri artırıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Olası bir ABD-İran çatışması, yalnızca İsrail’i değil, tüm Ortadoğu’yu etkileyecek bir domino etkisi yaratabilir. Suudi Arabistan başta olmak üzere Körfez ülkeleri, petrol fiyatlarının fırlaması ve enerji güvenliğinin tehlikeye girmesi riskiyle karşı karşıya. Öte yandan Rusya ve Çin, bölgedeki nüfuzlarını artırmak için bu gerilimi fırsata çevirmeye çalışıyor. Moskova, İran’a askeri ve diplomatik destek sinyali verirken, Pekin de enerji anlaşmalarını güvence altına almaya odaklanmış durumda. NATO ise İsrail’e doğrudan üye olmamakla birlikte, Akdeniz’deki deniz varlığıyla dolaylı bir caydırıcılık sağlamaya çalışıyor. Ancak ittifak içinde, ABD’nin İran’a yönelik sertlik yanlısı politikasına tam destek konusunda görüş ayrılıkları bulunuyor. Almanya ve Fransa, diplomatik çözüm arayışlarının sürmesi gerektiğini vurguluyor.
İran tarafı ise mevcut gerilimi iç kamuoyunu birleştirmek ve nükleer müzakerelerde elini güçlendirmek için kullanıyor. Tahran, ABD’nin yaptırımlarına rağmen yeni nesil santrifüjler devreye soktuğunu duyurarak pazarlık payını artırmaya çalışıyor. İsrail, bu gelişmeleri ‘kırmızı çizgi’ olarak tanımlasa da, tek başına askeri müdahale seçeneği giderek daha riskli hale geliyor. Bu nedenle İsrail yönetimi, ABD’nin İran konusundaki net tavrını ve angajmanını anlamaya çalışıyor; aksi takdirde bölgesel bir savaşın fitilinin ateşlenmesi an meselesi olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran geriliminin hem komşusu İran hem de bölgesel istikrar açısından doğrudan etkisi altındadır. Olası bir çatışma, başta enerji arz güvenliği olmak üzere Türkiye’yi ciddi şekilde etkileyebilir; İran doğalgazına alternatif olarak Türkiye’nin enerji maliyetleri artabilir. Ayrıca, Irak ve Suriye’deki İran destekli grupların Türkiye sınırına yönelik faaliyetleri tırmanabilir. Ankara, hem ABD hem de İran ile diyalog kanallarını açık tutarak bu krizden en az hasarla çıkmaya çalışıyor. Türk dış politikası, bölgesel savaşı engellemek için orta yol arayışını sürdürürken, Rusya ile kurduğu diplomatik mekanizmalar da bu süreçte kilit rol oynayabilir.
