İspanya'da son beş yılda kurulan rüzgar türbinleri ve güneş panelleri sayesinde haneler, elektrik faturalarında ayda ortalama 10 avro tasarruf ediyor. Enerji düşünce kuruluşu Ember tarafından yayımlanan bir rapora göre, yenilenebilir enerji kaynaklarının elektrik üretimindeki payının artması ve elektrik fiyatlarının doğal gaz fiyatlarından ayrıştırılması, İspanya'yı İran savaşının yol açtığı enerji fiyat artışlarına karşı korudu. Raporda, 2024 yılı itibarıyla İspanya'daki rüzgar ve güneş enerjisi kapasitesinin 2019'a göre yüzde 50 arttığı ve bu artışın hanelerin faturalarına doğrudan yansıdığı belirtildi.
Yenilenebilir enerji yatırımlarının etkisi
Ember'in analizine göre, 2019 ile 2024 yılları arasında İspanya'da devreye alınan 15 gigavatlık yeni rüzgar ve güneş enerjisi kapasitesi, elektrik toptan fiyatlarını düşürdü. Bu sayede haneler, her ay 10 avro daha az fatura ödüyor. Raporda, yenilenebilir enerjinin elektrik üretimindeki payının 2019'da yüzde 37'den 2024'te yüzde 50'ye yükseldiği, bu artışın enerji ithalatına bağımlılığı azalttığı ve tüketicilere doğrudan tasarruf olarak döndüğü vurgulandı.
İspanya'da hükümet, yenilenebilir enerji projelerini teşvik etmek için düzenleyici reformlar ve sübvansiyonlar uygularken, bu politikaların meyvesini verdiği görülüyor. Özellikle güneş enerjisi santrallerinin kurulum maliyetlerindeki düşüş, yatırımları hızlandırdı. Ember raporu, İspanya'nın 2030 yılına kadar elektrik üretiminin yüzde 74'ünü yenilenebilir kaynaklardan sağlama hedefine doğru ilerlediğini de ortaya koyuyor.
Elektrik fiyatlarının gazdan ayrıştırılması
Raporda dikkat çeken bir diğer nokta, İspanya ve Portekiz'in 2022 yılında uygulamaya koyduğu "İber modeli" olarak bilinen mekanizma. Bu düzenleme, elektrik fiyatlandırmasında doğal gazın etkisini sınırlayarak yenilenebilir enerjinin daha rekabetçi hale gelmesini sağladı. İran'daki jeopolitik gerilimler ve savaş tehdidi, küresel gaz fiyatlarında dalgalanmalara yol açarken, İspanya bu model sayesinde fiyat şoklarından kısmen korundu. Ember araştırmacıları, elektriğin gaz fiyatlarından ayrıştırılmasının, yenilenebilir enerji yatırımlarının finansal getirisini artırdığını ve tüketicilere istikrarlı fiyatlar sunduğunu belirtiyor.
İspanya'nın bu başarısı, Avrupa genelinde yenilenebilir enerjiye geçişin ekonomik faydalarını gösteren önemli bir örnek olarak değerlendiriliyor. Avrupa Birliği ülkeleri, enerji bağımsızlığı ve iklim hedefleri doğrultusunda benzer politikaları tartışırken, İspanya'nın deneyimi yol gösterici olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ithalatına yüksek bağımlılığı ve kronik cari açık sorunu nedeniyle yenilenebilir enerjiye geçişten önemli ekonomik kazanımlar sağlayabilir. İspanya örneği, doğru politikalar ve yatırım teşvikleriyle yerli rüzgar ve güneş kaynaklarının hanelere doğrudan tasarruf olarak dönebileceğini gösteriyor. Türkiye'nin 2023'te elektrik üretiminin yaklaşık yüzde 15'ini oluşturan yenilenebilir enerji payını artırması, cari dengeye 2-3 milyar dolar katkı sağlayabilir. Ayrıca, elektrik fiyatlandırmasında doğal gaz etkisini azaltacak bir model, Rusya ve İran gibi tedarikçilere bağımlılığı azaltarak enerji güvenliğini güçlendirebilir. Ancak bu potansiyelin gerçekleşmesi için bürokratik engellerin kaldırılması ve şebeke altyapısına yatırım yapılması gerekiyor.
