İspanya Temsilciler Meclisi, 1977'den önce doğan Batı Sahralıların (Sahraviler) İspanyol vatandaşlığı edinmesinin önünü açan yasa tasarısını onayladı. Alt meclisten geçen tasarı, on binlerce kişiyi ilgilendiriyor ve şimdi İspanya Senatosu'nun gündemine taşınıyor. Tasarının yasalaşması halinde, İspanya'nın eski sömürgesi Batı Sahra'da doğan ve İspanyol yönetiminin sona erdiği 1977 öncesinde dünyaya gelen kişiler, İspanyol vatandaşı olabilecek.
Gelişmenin arka planı
Batı Sahra, 1884-1975 yılları arasında İspanyol sömürge yönetimi altındaydı. İspanya'nın 1975'te bölgeden çekilmesinin ardından Fas ve Moritanya toprakları paylaşmaya çalışmış, ardından Fas tek başına kontrolü ele geçirmişti. Bu süreçte binlerce Sahravi, İspanya'ya göç etmek zorunda kaldı veya İspanyol vatandaşlığına başvurdu. Ancak İspanyol yasaları, özellikle 1977 sonrası doğanlara vatandaşlık konusunda katı düzenlemeler içeriyordu. Yeni tasarı, bu tarihsel kopukluğu gidermeyi amaçlıyor.
Tasarı, İspanya'da yaşayan Sahravi toplumu ve insan hakları örgütleri tarafından uzun süredir talep ediliyordu. İspanyol hükümeti, tasarının insani boyutuna vurgu yaparak, sömürge döneminde doğan kişilerin İspanya ile bağlarının tanınması gerektiğini savunuyor. Muhalefet partilerinin bir kısmı ise tasarının göçü teşvik edebileceği endişesini dile getirdi. Ancak alt meclisteki oylamada tasarı geniş bir destek buldu.
İspanya'da halihazırda yaklaşık 20 bin Sahravi kökenli kişinin yaşadığı tahmin ediliyor. Tasarının yasalaşması durumunda bu sayının önemli ölçüde artması bekleniyor. İspanyol hükümeti, vatandaşlık başvurularının bireysel olarak değerlendirileceğini ve güvenlik kontrolünden geçeceğini belirtti.
Bölgesel ve küresel boyut
Batı Sahra sorunu, Kuzey Afrika'nın en uzun süreli ihtilaflarından biri. Fas, bölgenin kendi egemenliği altında olduğunu savunurken, Polisario Cephesi bağımsızlık talebini sürdürüyor. İspanya'nın attığı bu adım, Avrupa Birliği üyesi bir ülkenin eski sömürge topraklarına yönelik sorumluluk alma yönünde bir irade sergilemesi açısından dikkat çekiyor. Fransa ve İspanya gibi ülkeler, son yıllarda Fas'ın özerklik planına daha sıcak bakmaya başlamıştı. Bu tasarı, İspanya'nın Sahravi halkıyla tarihsel bağlarını yeniden öne çıkarma çabası olarak yorumlanıyor.
Uluslararası hukuk açısından Batı Sahra, Birleşmiş Milletler tarafından kendi kaderini tayin hakkı tanınmamış bir bölge olarak kabul ediliyor. İspanya'nın vatandaşlık hamlesi, bölgedeki statüko tartışmalarını yeniden alevlendirebilir. Fas'ın bu adıma nasıl tepki vereceği merak konusu. Öte yandan, İspanya'nın iç siyasetinde göç ve vatandaşlık konuları hassas bir yer tutuyor; yaklaşan seçimler öncesinde bu tür bir düzenleme, iktidar koalisyonu için riskli bir adım olarak da değerlendiriliyor.
Tasarının Senato'dan geçmesi durumunda yasalaşacak. Senato'daki oylama tarihi henüz netleşmedi. İspanyol basını, tasarının yaz tatili öncesinde Senato'ya gelmesinin beklendiğini yazdı. Eğer yasalaşırsa, İspanya vatandaşlığına kabul edilen Sahravi kökenliler, AB vatandaşlığı haklarından da yararlanabilecek.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Batı Sahra sorunu, Türkiye'nin doğrudan taraf olduğu bir ihtilaf değil. Ancak Fas ile yakın ilişkileri olan Türkiye, bölgedeki gelişmeleri yakından izliyor. İspanya'nın attığı adım, Avrupa'da sömürgecilik sonrası sorumluluklar konusunda artan bir eğilimi yansıtıyor. Türkiye için bu gelişme, Kuzey Afrika'daki dengeler ve AB'nin bölge politikaları açısından dolaylı bir önem taşıyor. Ayrıca, İspanya'daki Sahravi diasporasının güçlenmesi, zamanla Türkiye'deki Sahravi toplumu üzerinde de etkiler yaratabilir.
