İspanya Yüksek Mahkemesi, 27 Temmuz'da moda perakendecisi H&M hakkında emsal niteliğinde bir karara imza attı. Mahkeme, şirketin mağaza çalışanlarının çantalarını ve dolaplarını aramasını, çalışanların özel hayatının gizliliğini ihlal ettiği gerekçesiyle yasakladı. Karar, İspanya genelindeki tüm H&M mağazalarında uygulanacak ve şirketin çalışanlarına yönelik denetim politikalarını kökten değiştirmesini gerektirecek.
Kararın Arka Planı ve Gerekçesi
İspanya Yüksek Mahkemesi, H&M'in mağaza çalışanlarının kişisel eşyalarını (çantalar, sırt çantaları ve dolaplar) işyerinden çıkarken düzenli olarak aramasının, İspanya Anayasası'nın 18. maddesinde güvence altına alınan özel hayatın gizliliği hakkını ihlal ettiğine hükmetti. Mahkeme, bu tür aramaların ancak işverenin hırsızlık veya dolandırıcılık gibi somut bir şüphesi varsa ve orantılılık ilkesine uygun olarak yapılabileceğini vurguladı.
Karar, İspanya'daki H&M çalışanlarının sendikası Comisiones Obreras (CCOO) tarafından açılan davayı nihayete erdirdi. Dava, 2019 yılında H&M'in Valencia'daki bir mağazasında çalışan bir kadının, işten çıkışta çantasının aranmasını reddetmesi üzerine başlamıştı. Çalışan, bu uygulamanın aşağılayıcı olduğunu ve özel hayatını ihlal ettiğini savunarak dava açmıştı. Yerel mahkeme önce çalışanı haklı bulmuş, ardından Yüksek Mahkeme bu kararı onamıştır.
Küresel Perakende Sektörüne Etkisi
Bu karar, yalnızca İspanya'daki H&M mağazalarını değil, küresel perakende sektöründe benzer uygulamaları olan tüm zincirler için bir uyarı niteliği taşıyor. Özellikle moda perakendeciliğinde yaygın olan çanta ve dolap aramaları, işverenler tarafından hırsızlık önleme gerekçesiyle sıkça uygulanıyor. Ancak İspanya'daki bu emsal karar, çalışanların özel hayatının korunmasının, işverenin mülkiyet hakkından daha üstün tutulması gerektiği ilkesini pekiştiriyor.
Kararın ardından H&M'den yapılan açıklamada, şirketin uygulamalarını gözden geçireceği ve yeni yönergeler doğrultusunda çalışanlarla iş birliği içinde hareket edeceği belirtildi. Uzmanlar, bu kararın Avrupa genelinde benzer davalara emsal teşkil edebileceğini ve perakende zincirlerinin işçi hakları konusunda daha dikkatli politikalara yönelmesini sağlayacağını ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İspanya'daki bu karar, Türkiye'deki perakende sektörü ve iş hukuku açısından da önemli bir referans noktası oluşturabilir. Türkiye'de de özellikle büyük mağaza zincirlerinde çalışanların eşyalarının aranması sık karşılaşılan bir uygulama. Türk İş Kanunu'nda işverenin yönetim hakkı kapsamında yapılan bu tür denetimler, Anayasa'nın özel hayatın gizliliği hükmüne takılabilir. Bu karar, Türk mahkemelerine benzer davalarda emsal olabilecek nitelikte; ayrıca Türkiye'nin Avrupa Birliği'ne uyum sürecinde işçi hakları standartlarının yükseltilmesi gerektiğini bir kez daha hatırlatıyor.
