İspanya ile Britanya Denizaşırı Toprağı Cebelitarık arasındaki kara sınırındaki kontroller, gece yarısı yürürlüğe giren 'tarihi anlaşma' ile birlikte kaldırıldı. Bu gelişme, onlarca yıldır süren egemenlik tartışmalarının ardından iki taraf arasında yeni bir dönemin başlangıcı olarak değerlendiriliyor. Anlaşma, sınır kapısındaki pasaport ve gümrük kontrollerini sona erdirirken, İspanya ve Cebelitarık arasında serbest dolaşımı sağlıyor. Cebelitarık Başbakanı Fabian Picardo, anlaşmanın 'tarihi bir adım' olduğunu belirtirken, İspanya Dışişleri Bakanı José Manuel Albares ise 'ortak refah ve istikrar için yeni bir çağ' ifadesini kullandı.
Anlaşmanın Ayrıntıları ve Arka Planı
İngiltere ile Avrupa Birliği arasında imzalanan anlaşma, Cebelitarık'ın Brexit sonrası statüsünü düzenliyor. 2020'de Birleşik Krallık'ın AB'den ayrılmasının ardından Cebelitarık, AB'nin tek pazarına dahil olmayan ancak Schengen bölgesiyle sınır paylaşan bir bölge olarak karmaşık bir durumda kalmıştı. 31 Aralık 2020'de imzalanan temel anlaşma, Cebelitarık'ın İspanya üzerinden AB ile ticaretini sürdürmesine izin vermiş, ancak sınır kontrolleri devam etmişti. Yeni anlaşma, sınır kontrollerinin tamamen kaldırılmasını ve Cebelitarık'ın İspanya'ya yakın bölgelerde ortak gümrük ve polis işbirliği tesis edilmesini öngörüyor.
Anlaşmanın en önemli maddelerinden biri, sınırın her iki tarafında da pasaport kontrolünün olmaması. Bu durum, günlük olarak Cebelitarık'ta çalışan yaklaşık 15 bin İspanyol işçinin ve sınırı geçen turistlerin hayatını kolaylaştıracak. Ayrıca, iki taraf arasında ticaretin de önündeki engeller kalkmış olacak. Cebelitarık, İspanya üzerinden AB pazarına erişimini sürdürebilecek; İspanya ise bölgedeki ekonomik faaliyetlerden daha fazla pay almayı hedefliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu anlaşma, İngiltere'nin AB'den ayrılması sonrası yaşanan en zorlu dosyalardan birini çözmüş oldu. Cebelitarık, 1713'teki Utrecht Antlaşması'ndan bu yana İngiliz kontrolünde; ancak İspanya uzun süredir bölgenin kendisine ait olduğunu iddia ediyor. Anlaşma, egemenlik konusundaki tartışmaları tamamen ortadan kaldırmamakla birlikte, pratik işbirliğini artırarak gerginlikleri azaltmayı hedefliyor.
Öte yandan, bu gelişme İngiltere-AB ilişkilerinde de olumlu bir hava estirmiş durumda. Brexit sonrası ticaret anlaşması müzakerelerinde zorlu anlar yaşanmıştı; Cebelitarık konusunun çözülmesi, iki taraf arasındaki diyalogun güçlenmesine katkı sağlayabilir. Avrupa Birliği, anlaşmayı memnuniyetle karşılarken, Ortak Dış ve Güvenlik Politikası Yüksek Temsilcisi Josep Borrell, 'bu anlaşmanın Avrupa'nın bütünlüğüne ve işbirliğine olan inancımızı pekiştirdiğini' söyledi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin Avrupa Birliği ile ilişkileri açısından dolaylı da olsa önem taşıyor. Cebelitarık örneği, egemenlik tartışmalarının diplomasi yoluyla çözülebileceğini gösteriyor. Türkiye, Kıbrıs ve Ege adaları gibi konulardaki müzakerelerde benzer bir işbirliği modelinden ilham alabilir. Ayrıca, İngiltere'nin AB ile ilişkilerini olumlu yönde etkileyen bu anlaşma, Brexit sonrası dönemde ticari ve siyasi işbirliğinin mümkün olduğunu gösteriyor; Türkiye gibi AB ile ilişkilerinde çeşitli başlıklarda zorluk yaşayan bir ülke için umut verici bir örnek teşkil edebilir.
