İspanya, Brexit'in ardından uzun süredir tartışmalı olan Cebelitarık sınırında yeni bir dönemi başlatıyor. Çarşamba gününden itibaren İspanyol yetkililer, Cebelitarık Havalimanı'nda AB'nin Giriş-Çıkış Sistemi (EES) kapsamında pasaport kontrollerine başlayacak. Bu uygulama, Birleşik Krallık'a bağlı olan bölgeyi fiilen Schengen bölgesinin bir parçası haline getiriyor. Yeni sistem, Brexit sonrası imzalanan Yılbaşı Anlaşması'nın bir unsuru olarak hayata geçiyor ve bölgedeki hareketliliği köklü biçimde değiştiriyor.
Brexit ve Cebelitarık: Uzun Süren Müzakerelerin Ardından Yeni Dönem
Cebelitarık, 2016'daki Brexit referandumunun ardından AB ile Birleşik Krallık arasındaki en karmaşık meselelerden biri haline gelmişti. 30 bin nüfuslu bu stratejik yarımada, İspanya'nın egemenlik iddiasına rağmen Britanya kontrolünde kalmaya devam ediyor. Brexit sonrası sınır geçişlerinin akıcılığı ve güvenliği için uzun müzakereler yürütüldü. 31 Aralık 2020'de varılan Yılbaşı Anlaşması, Cebelitarık'ı fiilen Schengen bölgesine dahil ederken, İspanya'ya sınır kontrolleri konusunda yetki verdi.
Yeni uygulama kapsamında, Cebelitarık Havalimanı'na inen yolcular İspanyol polisi tarafından pasaport ve parmak izi taramasından geçirilecek. Sistem, AB'nin yıllardır geliştirdiği EES'nin bir parçası olarak çalışacak. Teknik aksaklıklar ve veri koruma endişeleri nedeniyle uygulaması geciken EES, artık Cebelitarık'ta test edilecek. Bölge sakinleri, Schengen bölgesine dahil olmanın avantajlarından yararlanırken, kontrollerin seyahat sürelerini uzatabileceği endişesini taşıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Schengen'in Genişlemesi mi, Egemenlik Tavizi mi?
Cebelitarık'ın Schengen'e dahil edilmesi, İspanya ve Birleşik Krallık arasında egemenlik tartışmalarını yeniden alevlendirdi. İspanya, kontrollerin kendi topraklarında yapılmasını egemenlik hakkı olarak görürken, Britanya bunu Cebelitarık'ın statüsünü koruyan pratik bir çözüm olarak sunuyor. Uygulama, AB'nin dış sınırlarını güçlendirme çabalarının bir parçası olarak da değerlendirilebilir. Ancak, Brexit sonrası Britanya'nın Schengen ile bu tür bir işbirliğine gitmesi, bazı çevrelerde 'yumuşak Brexit' eleştirilerine yol açtı. AB, EES'nin gecikmeli lansmanını Cebelitarık'ta test ederek, sistemin diğer Schengen ülkelerinde de yaygınlaştırılması için bir model oluşturmayı hedefliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Cebelitarık'taki bu gelişme, Türkiye için dolaylı da olsa önemli dersler içeriyor. Türkiye, AB ile Gümrük Birliği'nin güncellenmesi ve vize serbestisi müzakerelerinde, AB'nin sınır kontrolleri ve veri paylaşımı konusundaki hassasiyetini yakından takip etmektedir. Schengen sistemine dahil olmanın getirdiği güvenlik yükümlülükleri, Türkiye'nin AB ile ilişkilerinde de gündeme gelebilir. Ayrıca, Brexit sonrası Birleşik Krallık'ın AB ile kurduğu esnek işbirliği modelleri, Türkiye'nin kendi AB perspektifi açısından örnek teşkil edebilir. İspanya'nın Cebelitarık'ta egemenlik tavizi vermeden kontrolleri üstlenmesi, karmaşık egemenlik meselelerinde çözüm arayan Türk diplomatları için de ilham verici olabilir.
