İskoçya'nın Lanarkshire bölgesinde kurulması planlanan ve ülkenin en büyük yapay zeka veri merkezi olması beklenen proje, yenilenebilir enerji vaadini yerine getirme noktasında ciddi bir engelle karşı karşıya. Guardian'ın ele geçirdiği belgelere göre, hem İskoç hükümeti hem de projenin geliştiricileri, tesisin enerji ihtiyacını karşılayacak yeşil altyapının mevcut olmadığını ve projenin bu haliyle iklim hedeflerine katkı sağlamayacağını özel olarak kabul etti.
Gelişmenin arka planı: Veri merkezi ve enerji krizi
Proje, İskoçya'nın Güney Lanarkshire bölgesinde, eski bir kömür madeni sahasında inşa edilmek isteniyor. Geliştirici firma, veri merkezinin tamamen yenilenebilir enerjiyle çalışacağını ve bölgeye yüzlerce iş imkanı getireceğini vaat etmişti. Ancak Guardian'ın ulaştığı hükümet içi yazışmalar ve özel toplantı tutanakları, bu vaadin gerçekçi olmadığını ortaya koyuyor.
Belgelere göre, İskoç hükümetinin enerji departmanı yetkilileri, projenin ihtiyaç duyduğu sürekli ve yüksek miktardaki elektriğin mevcut yenilenebilir kaynaklarla karşılanamayacağını tespit etti. Bölgedeki rüzgar ve güneş enerjisi kapasitesi, veri merkezinin 24 saat kesintisiz çalışması için yeterli değil. Yetkililer, özel bir notta 'projenin enerji tedarikinde ciddi bir sorun olduğunu' ifade etti. Geliştirici firma da bu sorunu kabul ederek, geçici olarak doğalgazdan elektrik üretmeyi planladıklarını, ancak bunun kamuoyuna açıklanmamasını istedi.
Projenin toplam maliyetinin 1,5 milyar sterlin olduğu tahmin ediliyor. Veri merkezinin, yapay zeka ve bulut bilişim hizmetleri için devasa bir işlem gücü sağlaması bekleniyor. Ancak enerji ihtiyacının karşılanamaması, projenin karbon ayak izini artıracak ve İskoçya'nın 2045 yılına kadar net sıfır emisyon hedefini tehlikeye atacak.
Bölgesel ve küresel boyut: Yeşil enerji ile AI arasındaki çelişki
Bu gelişme, küresel ölçekte yapay zeka ve veri merkezlerinin artan enerji talebi ile iklim hedefleri arasındaki gerilimi gözler önüne seriyor. Dünya genelinde veri merkezlerinin elektrik tüketimi, 2025 itibarıyla toplam küresel elektrik tüketiminin %3'üne ulaştı. Bu oranın 2030'da %8'e çıkması bekleniyor. Avrupa'da ise İrlanda, Hollanda ve İskandinav ülkeleri, veri merkezi yatırımlarını çekmek için yeşil enerji teşvikleri sunuyor. Ancak Lanarkshire örneği, bu tür projelerin vaat edilen yenilenebilir enerji hedeflerini tutturmasının ne kadar zor olduğunu gösteriyor.
İskoç hükümeti, projenin enerji sorununu çözmek için yeni bir rüzgar çiftliği inşa edilmesini veya ulusal şebekeye bağlantının güçlendirilmesini değerlendiriyor. Ancak her iki seçenek de yıllar alacak ve maliyeti milyarları bulacak. Muhalefet partileri, hükümeti 'yeşil aklama' yapmakla suçluyor. İskoç Yeşil Partisi sözcüsü, 'Bu proje, hükümetin iklim söylemleriyle eylemleri arasındaki uçurumu gösteriyor. Halka yenilenebilir enerji vaat edip arka kapıdan fosil yakıtlara yönelmek kabul edilemez' dedi. Projenin geleceği, önümüzdeki aylarda yapılacak kamu istişareleri ve lisans süreçlerine bağlı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, benzer şekilde yapay zeka ve veri merkezi yatırımlarını artırmayı hedefliyor. İskoçya'daki bu örnek, Türkiye için önemli bir ders niteliği taşıyor: Yenilenebilir enerji kaynaklarına dayalı büyüme söylemleri, altyapı ve planlama eksiklikleri nedeniyle gerçekleşmeyebilir. Türkiye'nin özellikle rüzgar ve güneş enerjisi potansiyeli yüksek olsa da, veri merkezlerinin kesintisiz enerji talebi karşısında mevcut şebeke altyapısının yetersiz kalması riski bulunuyor. Ayrıca, uluslararası yatırımcıların yeşil enerji vaatlerine güveni sarsılırsa, Türkiye'ye yönelik teknoloji yatırımları da olumsuz etkilenebilir. Bu nedenle, Türkiye'nin enerji planlamasını gerçekçi verilere dayandırması ve şeffaflık ilkesini benimsemesi kritik önem taşıyor.
