İklim değişikliğinin yol açtığı sıcaklık artışı, zehirli yılanların yaşam alanlarını değiştirmesine neden oluyor. Bu durum, dünya genelinde insanlarla yılanlar arasındaki karşılaşma riskini ve buna bağlı olarak yılan ısırığı vakalarını artırıyor. İngiltere'deki Liverpool ve Oxford Üniversiteleri ile Bangor Üniversitesi'nden araştırmacıların yaptığı yeni bir çalışma, 209 zehirli yılan türünün habitat değişikliklerini analiz ederek risk haritasını çıkardı.
Gelişmenin Arka Planı: Sürüngenler Neden Göç Ediyor?
Araştırmaya göre, yılanlar artan sıcaklıklara uyum sağlamak için daha serin bölgelere veya yüksek rakımlara doğru hareket ediyor. Dünya genelinde ortalama sıcaklıkların sanayi öncesi döneme göre 1,2°C artması, ekosistemleri derinden etkiliyor. Sürüngenler soğukkanlı canlılar olduğu için metabolizmaları doğrudan çevre sıcaklığına bağlı. Bu nedenle iklim değişikliği onları habitat değişikliğine zorluyor. Aynı zamanda tarım alanlarının genişlemesi, ormansızlaşma ve kentleşme gibi insan kaynaklı baskılar da yılanları yeni bölgelere itiyor.
Çalışma, 2050 yılına kadar yılanların yaşam alanlarının yüzde 30 oranında kayabileceğini öngörüyor. Bu değişim, özellikle Afrika, Güneydoğu Asya ve Güney Amerika'da yoğunlaşacak. Ancak Avrupa ve Kuzey Amerika gibi ılıman bölgelerde de risk artışı bekleniyor. Zehirli yılan türlerinin yeni bölgelere yayılması, sağlık sistemleri üzerinde ek bir yük oluşturacak. Özellikle kırsal alanlarda yaşayan ve yılan ısırığına karşı antivenom erişimi sınırlı olan topluluklar savunmasız durumda.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yeni Risk Haritası
Araştırmacılar, 209 yılan türünün mevcut ve gelecekteki dağılımını modelleyerek bir risk haritası oluşturdu. Buna göre, Güneydoğu Asya'da kral kobra, Afrika'da siyah mamba ve Güney Amerika'da engerek türlerinin yayılım alanları genişliyor. Hindistan, Bangladeş, Myanmar, Endonezya ve Filipinler gibi nüfus yoğunluğu yüksek ülkelerde risk daha fazla artıyor. Bu ülkelerde her yıl 2,7 milyon yılan ısırığı vakası yaşanıyor ve yaklaşık 138 bin kişi hayatını kaybediyor. Dünya Sağlık Örgütü (WHO), yılan ısırıklarını ihmal edilmiş bir tropikal hastalık olarak sınıflandırıyor.
Avrupa'da ise engerek türlerinin kuzeye doğru kayması bekleniyor. İskandinav ülkeleri ve kuzey Rusya'da yeni alanlara yayılabilirler. Bu durum, daha önce yılan ısırığına nadiren rastlanan bölgelerde sağlık altyapısının hazırlıklı olmasını gerektiriyor. ABD'de çıngıraklı yılanların Rocky Dağları'nda daha yüksek rakımlara çıktığı gözlemleniyor. Araştırmanın başyazarı Dr. Pablo García-Díaz, "Yılanlar iklim değişikliğine uyum sağlarken, insanlarla çatışma riski artıyor. Bu küresel bir sağlık sorunu" diyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, zehirli yılan türleri açısından zengin bir coğrafyaya sahip. Özellikle Güneydoğu Anadolu, Akdeniz ve Ege bölgelerinde koca engerek, şahmeran gibi türler bulunuyor. İklim değişikliğiyle birlikte bu yılanların daha kuzey enlemlere ve yüksek rakımlara doğru kayması bekleniyor. İç Anadolu ve Karadeniz bölgelerinde yeni türlerle karşılaşma riski artabilir. Türkiye'de yılan ısırığı vakalarının yılda ortalama 500-600 olduğu tahmin ediliyor. Kırsal alanlarda yaşayan nüfusun antivenom erişiminin iyileştirilmesi ve sağlık personelinin bilinçlendirilmesi, olası risklere karşı önlem olarak öne çıkıyor.
