Tahran'da yaşayan 34 yaşındaki bir mühendis, doğurganlığını korumak için yumurtalarını dondurmayı düşünüyor. Onun için asıl mesele ne evlilik ne de kariyer; asıl mesele, artan ekonomik zorluklar ve bölgesel savaş tehditleri nedeniyle belirsizleşen geleceği. İran'da son yıllarda yumurta dondurma işlemlerine olan ilgi, yalnızca tıbbi bir tercih olmanın ötesine geçti; siyasi ve toplumsal bir yansıma haline geldi. Uzmanlar, yaptırımların yol açtığı ekonomik kriz, işsizlik, artan yaşam maliyetleri ve savaş korkusunun, kadınları biyolojik saatlerini durdurmaya ittiğini söylüyor. "Zaman kaybetmek istemiyorum" sözü, bu kararı değerlendiren birçok İranlı kadının ortak endişesini özetliyor.
Yumurta Dondurma Talebindeki Artışın Arka Planı
İran'da yumurta dondurma işlemlerinin sayısı, özellikle 2018'de ABD'nin nükleer anlaşmadan çekilmesi ve yaptırımların yeniden uygulanmasından bu yana belirgin şekilde arttı. Tahran'daki özel tüp bebek merkezlerinde yapılan başvurular, son beş yılda üç katına çıktı. Kadınlar, yalnızca tıbbi nedenlerle değil, aynı zamanda sosyal ve ekonomik belirsizlikler nedeniyle bu yönteme başvuruyor. İran'da ortalama evlilik yaşı kadınlarda 28'e, erkeklerde ise 30'a yükselmiş durumda. İşsizlik oranının %11,5 olduğu ülkede, gençlerin çoğu evlenmek için yeterli maddi güvenceye sahip değil. Ayrıca, konut fiyatlarındaki astronomik artış ve enflasyonun %40'ı aşması, çiftleri evlilik ve çocuk sahibi olma kararlarını ertelemeye zorluyor. Bu koşullar altında yumurta dondurma, kadınlara doğurganlıklarını geleceğe taşıma imkânı sunuyor.
İranlı kadınların bir kısmı da evliliğe sıcak bakmıyor. Geleneksel toplumsal baskılara rağmen, özellikle eğitimli ve kentli kadınlar arasında bekar kalma oranı artıyor. Bu kadınlar, çocuk sahibi olma arzularını ertelemek için yumurta dondurmayı bir güvence olarak görüyor. Bir sosyolog, "Bekar bir kadının yumurta dondurması, toplumun dayattığı evlilik baskısına karşı bir tür direniş biçimi" diyor. Ancak bu durum, muhafazakar kesimlerin tepkisini çekiyor; bazı din adamları, evli olmayan kadınların bu tür işlemlere başvurmasını 'ahlaki' bulmadıklarını ifade ediyor.
Savaş Tehdidi ve Biyolojik Saat: Bölgesel Boyut
İran'daki yumurta dondurma eğiliminin bir diğer önemli nedeni de bölgesel savaş tehdidi. İsrail ile yaşanan gerilimler ve son dönemdeki füze saldırıları, özellikle büyük şehirlerde yaşayan kadınlar arasında güvenlik endişelerini artırdı. Bir kadın, "Savaş çıkarsa ne olacağımız belli değil; en azından yumurtalarımı dondurarak geleceğe dair bir umut taşıyorum" diyor. Bu endişe, yalnızca İran'a özgü değil; Ortadoğu genelinde doğurganlık turizmi ve üreme teknolojilerine ilgi artıyor. Özellikle Lübnan, Ürdün ve Körfez ülkelerindeki kadınlar da benzer nedenlerle yumurta dondurma işlemlerine yöneliyor. Bölgedeki siyasi istikrarsızlık, kadınların üreme sağlığı kararlarını doğrudan etkiliyor.
Yumurta dondurma işleminin maliyeti İran'da ortalama 50 ila 150 milyon riyal (yaklaşık 1.200-3.600 dolar) arasında değişiyor. Bu miktar, ortalama bir İranlının yıllık gelirinin önemli bir bölümünü oluşturuyor. Ancak yaptırımların neden olduğu döviz kuru dalgalanmaları, bu maliyetleri daha da artırıyor. Yine de talep azalmıyor; aksine, birçok kadın bu işlemi bir yatırım olarak görüyor. Tahran'daki bir kliniğin doktoru, "Hastalarımızın çoğu, ileride pişman olmamak için bu adımı atıyor" diyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki bu gelişme, Türkiye açısından dolaylı da olsa önemli ipuçları barındırıyor. Öncelikle, İran'da kadınların üreme sağlığına yönelik bu tür taleplerin artması, toplumsal dinamiklerdeki değişimin bir göstergesi. Türkiye de benzer ekonomik zorluklar ve bölgesel istikrarsızlıklarla karşı karşıya; Türk kadınlarının da benzer eğilimler göstermesi olası. Ayrıca, yaptırımların İran ekonomisi üzerindeki etkisi, Türkiye'nin de içinde bulunduğu bölgede maliyetleri artırıyor. Türkiye, İran ile sınır komşusu olarak, olası bir göç dalgası veya bölgesel çatışma senaryolarında doğrudan etkilenebilir. Bu nedenle, İran'daki toplumsal belirsizliklerin izlenmesi, Türk dış politikası için stratejik bir önem taşıyor.
