İran'ın Pekin Büyükelçisi, Hürmüz Boğazı'ndan geçen gemilere uygulanacak yeni geçiş ücretleri konusunda ABD'nin itirazlarına rağmen, 'dost' ülkelere özel muamele yapılacağını duyurdu. Bu açıklama, Tahran'ın bölgedeki deniz trafiğini kontrol altına alma girişimlerinin bir parçası olarak değerlendiriliyor. Büyükelçi, yeni ücretlendirme sisteminin uluslararası hukuka uygun olduğunu ve İran'ın egemenlik hakları çerçevesinde uygulanacağını vurguladı. Ancak ABD Dışişleri Bakanlığı, bu adımın uluslararası deniz ticaretini engellediğini ve bölgede gerginliği artırdığını belirterek kınadı.
Gelişmenin arka planı
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu. İran, yıllardır bu boğaz üzerindeki kontrolünü artırmaya çalışıyor. Son olarak Tahran, boğazdan geçen tankerlerden ve ticari gemilerden geçiş ücreti almayı planladığını duyurdu. ABD ve bazı Batılı ülkeler, bu planın uluslararası hukuku ihlal ettiğini ve küresel enerji güvenliğini tehdit ettiğini savunuyor. İran ise kendi kıyı sularında egemenlik hakkını kullandığını iddia ediyor.
Büyükelçi’nin 'dost ülkelere özel muamele' vaadi, aslında İran'ın bu konuda ayrım yapabileceğini gösteriyor. Uzmanlar, bu hamlenin özellikle Çin, Rusya ve Hindistan gibi İran'la iyi ilişkilere sahip ülkelere yönelik olduğunu düşünüyor. Zira bu ülkeler, İran'ın en büyük petrol alıcıları arasında yer alıyor. Ayrıca İran, Asya pazarını hedefleyen enerji ticaretinde kilit bir konumda bulunuyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Bu gelişme, bölgede zaten var olan gerilimi daha da tırmandırabilir. ABD ve müttefikleri, Hürmüz Boğazı'nın serbest geçişini garantilemek için askeri varlıklarını artırmış durumda. İran'ın geçiş ücreti planı, doğrudan bu güçlerin çıkarlarına darbe vuracak nitelikte. Ayrıca küresel petrol fiyatları üzerinde de baskı oluşturabilir. Boğazın güvenliği, sadece bölgesel değil, küresel bir mesele. Herhangi bir aksama, dünya ekonomisini olumsuz etkileyebilir. İran'ın dost ülkelere yönelik muafiyet uygulaması ise, uluslararası deniz hukukunda emsal teşkil edebilir ve diğer boğazlarda da benzer taleplerin önünü açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile iyi ilişkilere sahip olmakla birlikte, Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş ücreti uygulaması doğrudan Türk gemilerini etkileyebilir. Türkiye'nin enerji ithalatının önemli bir kısmı bu boğazdan geçiyor. Ayrıca Türkiye, uluslararası deniz ticaretinde aktif bir rol oynuyor. İran'ın dost ülke tanımına Türkiye'nin dahil edilip edilmeyeceği belirsiz. Ancak Türkiye, bölgede istikrarın sağlanmasından yana. Bu nedenle Ankara'nın, boğazın serbest geçiş statüsünü korumak ve tansiyonu düşürmek için diplomatik girişimlerde bulunması muhtemel. Türkiye'nin ayrıca, İran ile enerji ticareti ve bölgesel işbirliği konularında hassas bir denge kurması gerekiyor.
