İran'ın başkenti Tahran'da düzenlenen eski dini lider Ayetullah Ruhullah Humeyni'nin ölüm yıl dönümü etkinliğinde, bir şair ABD'nin eski Başkanı Donald Trump'ı hedef alan kışkırtıcı sözler sarf etti. Şair Muhammed Resuli, konuşmasının bir bölümünde Trump'ın hala hayatta olmasını sorgulayarak “Dünyanın en pespaye adamı neden hala yaşıyor?” ifadelerini kullandı. Bu sözler, etkinliğe katılan binlerce kişilik kalabalıktan “Amerika'ya ölüm” ve “İsrail'e ölüm” sloganlarıyla karşılandı. Olay, İran'ın devlet medyası tarafından geniş şekilde yansıtıldı.
Humeyni'nin Mirası ve Bugünkü İran
Ayetullah Humeyni, 1979 İslam Devrimi'nin lideri olarak 1989 yılına kadar İran'ın en yüksek dini otoritesiydi. Ölüm yıl dönümü etkinlikleri, her yıl olduğu gibi bu yıl da büyük katılımla gerçekleşti. Resuli, etkinlikte yaptığı konuşmada ABD ve İsrail'e yönelik sert söylemlerin yanı sıra, 2020 yılında ABD'nin Bağdat'ta düzenlediği hava saldırısında öldürülen İranlı general Kasım Süleymani'yi de andı. Süleymani, İran'ın bölgesel operasyonlarının kilit ismiydi ve öldürülmesi iki ülke arasındaki gerilimi tırmandırmıştı. Resuli'nin Trump'a yönelik sözleri, bu bağlamda ABD karşıtı duyguları körükledi.
İran'da yıllardır süregelen “Amerika'ya ölüm” sloganı, resmi törenlerde sıkça dile getiriliyor. Ancak bu kez doğrudan Trump'ın şahsını hedef alan bir söylem dikkat çekti. Trump, başkanlığı döneminde İran nükleer anlaşmasından çekilmiş ve Tahran'a yönelik yaptırımları yeniden uygulamaya koymuştu. Bu politikalar, İran ekonomisini zora sokmuş ve halk arasında ABD'ye karşı öfkeyi artırmıştı.
Bölgesel ve Küresel Yansımalar
İran'daki bu tür söylemler, ABD ile olası bir diyaloğun önündeki engellerden biri olarak görülüyor. Özellikle İran'ın yeni Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi döneminde, nükleer müzakerelerde ilerleme kaydedilememesi, bu tür nefret söylemlerinin diplomatik çabaları baltaladığı yorumlarına yol açıyor. Öte yandan, İsrail ile İran arasındaki gerginlik de had safhada. İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü faaliyetler, İsrail'i tehdit olarak görüyor. Bu nedenle “İsrail'e ölüm” sloganları, iki ülke arasındaki düşmanlığın bir yansıması.
ABD'nin bölgedeki müttefikleri, özellikle Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, İran'ın bu tür söylemlerini istikrarsızlık kaynağı olarak değerlendiriyor. İran'ın Yemen'deki Husilere verdiği destek ve Lübnan'da Hizbullah'ı silahlandırması, bölgesel dengeleri etkiliyor. Trump'a yönelik ölüm çağrısı, Washington'da da tepkiyle karşılandı. ABD Dışişleri Bakanlığı henüz resmi bir açıklama yapmazken, bazı eski yetkililer bu tür söylemlerin uluslararası hukuka aykırı olduğunu belirtti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'da bu tür radikal söylemler, Türkiye'nin komşusuyla ilişkilerinde dikkatle takip etmesi gereken bir gelişme. Türkiye, İran ile enerji ve ticaret alanında iş birliği yaparken, aynı zamanda Suriye ve Irak'ta farklı tarafları destekliyor. İran'daki ABD karşıtı söylemlerin tırmanması, bölgede yeni bir gerilim dalgası yaratabilir. Ankara, bu tür gelişmelerin kendi güvenliğine etkisini değerlendirirken, diplomatik kanalları açık tutmaya çalışıyor. Ayrıca, İran'ın nükleer programı konusunda uluslararası toplumla yaşadığı anlaşmazlık, Türkiye'nin enerji arz güvenliği açısından da önemli. Dolayısıyla bu tür söylemlerin, bölgesel istikrarı bozma potansiyeli taşıdığı söylenebilir.
