İran, ABD'nin yeni başkanı Donald Trump'ın ülkenin dini lideri Ali Hamaney ile doğrudan bir görüşme yapma önerisini reddetti. İran Dışişleri Bakanı Abbas Erakçi, Lübnan medyasına verdiği ve 4 Haziran 2026 Perşembe akşamı yayımlanan röportajda, bu tür bir görüşmenin gerçekçi olmadığını belirterek, iki ülke arasındaki derin güvensizlik ve düşmanlığın aşılmasının kolay olmadığını vurguladı. Erakçi, Trump'ın daha önce Tahran'la müzakere masasına oturmaya istekli olduğu yönündeki sinyallerine rağmen, İran'ın kırmızı çizgilerinin değişmediğini ve bu tür bir görüşmenin ancak ABD'nin nükleer anlaşmadaki yükümlülüklerine tam olarak uyması ve Tahran'a yönelik yaptırımları kaldırması halinde mümkün olabileceğini ima etti. Trump yönetimi ise henüz resmi bir yanıt vermedi, ancak Beyaz Saray'daki kaynaklar başkanın İran'la diyaloğa açık olduğunu ancak bunun ancak somut ilerlemelere bağlı olduğunu dile getiriyor.
Trump'ın Diplomasi Girişimi ve İran'ın Sert Tutumu
Trump, seçim kampanyası sırasında İran'la bir anlaşmaya varmak istediğini ve dini lider Hamaney ile doğrudan görüşmeye hazır olduğunu birçok kez ifade etmişti. Ancak bu tür bir görüşme, İran İslam Cumhuriyeti'nin kuruluşundan bu yana ABD başkanlarıyla yapılan en üst düzey temas olacaktı. Erakçi, röportajında, ABD'nin İran içişlerine karışması ve nükleer dosyadaki baskıcı tutumu nedeniyle halkın ve siyasi kurumların ABD'ye derin bir güvensizlik beslediğini söyledi. İran tarafı, nükleer anlaşmanın (JCPOA) yeniden uygulanmasını ön koşul olarak sunarken, Trump yönetimi daha kapsamlı bir anlaşma ve balistik füze programının masaya yatırılmasını talep ediyor. Diplomatik kaynaklar, iki ülke arasında Avrupa Birliği aracılığıyla dolaylı görüşmelerin sürdüğünü ancak doğrudan bir zirvenin yakın zamanda mümkün görünmediğini aktarıyor.
Geçmişte Trump'ın ilk döneminde (2017-2021) uyguladığı azami baskı politikası, İran ekonomisini zora sokmuş ancak Tahran'ı pes ettirememişti. Bu kez Trump'ın daha yumuşak bir üslup benimsemesi, bazı analistler tarafından Orta Doğu'da denge arayışı olarak yorumlanıyor. İran'ın ise ABD ile doğrudan müzakereyi bir zayıflık işareti olarak gördüğü ve ancak konumunu güçlendirdikten sonra masaya oturacağı belirtiliyor. Öte yandan, İran Cumhurbaşkanı İbrahim Reisi'nin daha pragmatik bir çizgi izleyerek Erakçi aracılığıyla sinyaller gönderdiği ancak dini liderlikten gelen ret cevabı nedeniyle elinin zayıfladığı konuşuluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Körfez'de Yeni Bir Soğuk Savaş mı?
ABD-İran gerilimi, yalnızca ikili ilişkileri değil, tüm Orta Doğu'yu etkiliyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, ABD'nin İran'la yumuşamasından rahatsız olabilir; zira bu, Tahran'ın bölgesel nüfuzunu artırabilir. İsrail ise İran'ın nükleer programına karşı askeri seçenekleri masada tutuyor. Bu bağlamda, Trump'ın Hamaney ile görüşme önerisi aslında bir tür ''taş atma'' taktiği olarak da okunabilir: ABD, diplomasiye açık görünerek uluslararası kamuoyunun desteğini almayı, İran ise direnerek kendi tabanını konsolide etmeyi hedefliyor. Analistler, eğer bu görüşme gerçekleşseydi, İran'ın nükleer dosyasında yeni bir dönemin kapısı aralanabilecekken, şimdi ise tansiyonun tekrar yükselebileceğini belirtiyor. Avrupa Birliği ve Çin, her iki tarafı da itidale çağırırken, Rusya İran'ı destekleyen bir pozisyon alıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ve ABD arasındaki bu gerilimi yakından izliyor. Ankara, Tahran'la enerji ve ticaret ilişkilerini sürdürürken, Washington'la da stratejik bir müttefik. Bu görüşmenin gerçekleşmemesi, Türkiye için bir rahatlama veya endişe kaynağı olabilir: Eğer görüşme olsaydı, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları hafifleyebilir ve bu da Türkiye'nin enerji ithalatında maliyet avantajı sağlayabilirdi. Ancak reddedilmesi, mevcut yaptırım rejiminin devamı anlamına geliyor. Ayrıca, İran'ın bölgesel pozisyonunu güçlendirmesi, Suriye ve Irak'taki Türkiye çıkarlarıyla çelişebilir. Türkiye, bu dengede ne İran'ın tamamen yalnızlaşmasını ne de ABD'nin bölgede mutlak hakimiyetini istiyor. Dolayısıyla Ankara, her iki tarafla da diyaloğunu sürdürerek, olası bir krizde arabulucu rolü oynamayı hedefleyebilir. Gerginliğin tırmanması halinde Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve sınır ötesi operasyonları etkilenebilir.
