Wall Street, geçtiğimiz hafta iki zıt kutup arasında sıkışmış bir görüntü çizdi. Bir yanda İran’ın nükleer programına ilişkin artan jeopolitik gerilimler, diğer yanda ise yapay zeka (AI) şirketlerindeki dot-com benzeri balon endişeleri, yatırımcıların yönünü şaşırtmış durumda. S&P 500 endeksi haftayı yatay kapanırken, Nasdaq’ta teknoloji hisselerinde sert satışlar yaşandı. Özellikle AI şirketlerindeki aşırı değerlemelerin 2000 yılındaki dot-com balonunu anımsatması, piyasalarda temkinli bir hava yarattı. Uzmanlar, bu iki faktörün birleşiminin kısa vadede volatiliteyi artırabileceği konusunda uyarıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Neler Oluyor?
Wall Street’te yaşanan bu iki yönlü baskı, aslında birbirinden bağımsız iki büyük gelişmeye dayanıyor. İlk olarak, İran’ın nükleer müzakerelerdeki katı tutumu ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini artırması, Ortadoğu’da yeni bir gerilim dalgasını tetikledi. ABD’nin bu konuda ek yaptırım sinyalleri vermesi, petrol fiyatlarında yukarı yönlü baskı oluştururken, yatırımcıları güvenli liman varlıklarına yöneltti. İkinci olarak, yapay zeka sektöründe özellikle bazı girişimlerin abartılı değerlemelerle halka arz edilmesi ve ardından gelen sert düşüşler, 2000 yılındaki internet balonunu hatırlattı. O dönemde teknoloji hisseleri aşırı değerlenmiş, ardından gelen çöküş piyasaları altüst etmişti. Şimdi de benzer bir senaryonun yaşanabileceği endişesiyle yatırımcılar, AI hisselerinde kar satışına yöneldi.
Bu iki gelişme, merkez bankalarının faiz politikalarına ilişkin belirsizliklerle birleşince, piyasalarda bir “split-screen” haftası yaşandı. Yani bir ekranda jeopolitik risk, diğer ekranda sektörel balon endişesi. Özellikle ABD 10 yıllık tahvil faizlerinin yeniden yükselişe geçmesi, hisse senedi piyasalarındaki satışları derinleştirdi. Analistler, önümüzdeki dönemde İran konusunda diplomatik bir ilerleme sağlanamazsa, petrol fiyatlarının daha da yükselebileceğini ve bunun enflasyonu körükleyebileceğini belirtiyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran’ın nükleer programı yalnızca borsaları değil, küresel enerji piyasalarını da tedirgin ediyor. Petrol İhraç Eden Ülkeler Örgütü’nün (OPEC) üretim kesintileriyle zaten daralan arz, İran’a yönelik olası yeni yaptırımlarla daha da sıkışabilir. Bu durum, Türkiye gibi enerji ithalatçısı ülkeler için cari açık ve enflasyon riskini artırıyor. Öte yandan, yapay zeka balonu endişeleri küresel teknoloji hisselerini olumsuz etkiliyor. Nvidia, Meta ve Alphabet gibi devlerin hisselerinde son haftalarda görülen dalgalanmalar, Asya ve Avrupa borsalarına da yansıdı. Japonya’nın Nikkei endeksi teknoloji ağırlıklı düşüş yaşarken, Avrupa’nın teknoloji endeksi Stoxx 600 Technology de haftalık bazda değer kaybetti.
Bu jeopolitik ve teknolojik belirsizlikler, merkez bankalarının para politikalarını daha da karmaşık hale getiriyor. ABD Merkez Bankası’nın faiz indirimi beklentileri ertelenirken, Avrupa Merkez Bankası ise temkinli bir duruş sergiliyor. Küresel büyüme endişelerinin yeniden alevlenmesi, emtia fiyatlarında ve döviz piyasalarında dalgalanmalara neden oluyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişmeler Türkiye ekonomisi için çifte bir risk oluşturuyor. İran’la artan gerilim, Türkiye’nin doğalgaz ve petrol ihtiyacını karşıladığı bir bölgede istikrarsızlık yaratabilir. Ayrıca, İran’a yönelik yaptırımların sıkılaşması, Türkiye’nin enerji maliyetlerini yukarı çekerek enflasyonla mücadeleyi zorlaştırabilir. Öte yandan, küresel AI balonu endişeleri, Türkiye’deki teknoloji hisselerini ve girişim sermayesi akışını olumsuz etkileyebilir. Türkiye’nin yapay zeka alanındaki yatırımları henüz emekleme aşamasında olsa da, küresel sermayenin risk iştahındaki azalma, bu alana yönelik dış finansmanı daraltabilir. Kısacası, bu iki cephedeki gelişmeler, Türkiye’nin kırılgan ekonomisi için ek riskler barındırıyor.
