ABD ve İsrail'in İran'a başlattığı savaşın üzerinden üç aydan fazla zaman geçti. Çatışmaların doğrudan maliyeti yüz milyarlarca doları bulurken, etkileri küresel ekonomi, enerji piyasaları ve jeopolitik dengeler üzerinde kalıcı izler bırakmaya devam ediyor. Savaş, İran'ın nükleer tesislerine ve askeri altyapısına yönelik yoğun hava saldırılarıyla başlamış, kısa sürede bölgesel bir krize dönüşmüştü. Şimdi ise dünya, bu çatışmanın faturasını ödemeye başladı.
Doğrudan ve Dolaylı Maliyetler
Pentagon verilerine göre ABD, savaşın ilk 60 gününde 450 milyar dolar harcama yaptı. Bu rakam, Irak ve Afganistan savaşlarının yıllık ortalamasını katbekat aşıyor. İsrail'in harcamaları ise GSYİH'sının yüzde 15'ine ulaştı. Ancak asıl büyük maliyet, savaşın tetiklediği küresel petrol fiyatlarındaki artış. Brent petrol varil fiyatı 145 dolara fırlayarak tarihi bir rekora imza attı. Enerji fiyatlarındaki bu yükseliş, dünya genelinde enflasyonu körükledi ve birçok ülkeyi resesyon riskiyle karşı karşıya bıraktı.
Uzmanlar, savaşın küresel ekonomiye toplam maliyetinin 2 trilyon doların üzerinde olabileceğini tahmin ediyor. Kayıplar sadece finansal değil; binlerce sivil hayatını kaybetti, milyonlarca insan yerinden edildi. İran'da altyapı büyük ölçüde tahrip olurken, ülkenin petrol ihracatı neredeyse sıfıra indi. Bu durum, dünya petrol arzında ciddi daralmaya yol açtı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Savaşın jeopolitik sonuçları da en az ekonomik sonuçları kadar ağır oldu. İran'ın zayıflaması, bölgedeki güç dengelerini altüst etti. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın askeri tehdidinin azalmasıyla birlikte daha agresif bir dış politika izlemeye başladı. Yemen'deki Husiler, İran'a verdikleri destekle bilinirken, savaşın ardından Suudi koalisyonuna karşı saldırılarını artırdı.
Rusya ve Çin, savaşın ardından Batı'ya karşı daha sıkı iş birliği yapma kararı aldı. Moskova ve Pekin, İran'a yönelik askeri müdahaleyi kınarken, kendi enerji ve güvenlik politikalarını yeniden şekillendirdi. ABD'nin bu savaşla birlikte askeri kaynaklarının önemli bir kısmını Ortadoğu'da yoğunlaştırması, Hint-Pasifik'te Çin'e karşı caydırıcılık gücünü zayıflattı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin dış politikasını, ekonomisini ve güvenliğini doğrudan etkiliyor. Savaşın neden olduğu enerji fiyatlarındaki yükseliş, Türkiye'nin cari açığını daha da büyüttü ve lira üzerinde baskı yarattı. Ayrıca İran ile 25 milyar dolarlık ticaret hacmi olan Türkiye, bu pazardaki kayıplarla karşı karşıya kaldı. Güvenlik boyutunda ise İran'ın zayıflaması, PKK ve diğer terör örgütlerinin bölgede boşluktan faydalanma riskini artırdı. Türkiye, hem ekonomik istikrarını korumak hem de sınır güvenliğini sağlamak için daha aktif bir diplomasi yürütmek zorunda kalacak. Bu savaş, Türkiye'nin enerji arz güvenliği ve bölgesel güç dengeleri açısından yeniden pozisyon almasını gerektiriyor.
