İran ile ABD arasında artan gerilim ve olası bir askeri çatışma senaryosu, Türkiye ekonomisi için hem riskler hem de fırsatlar barındırıyor. Uzmanlara göre, Türkiye'nin coğrafi konumu ve enerji bağımlılığı, onu çatışmanın yayılma etkilerine karşı kırılgan kılarken, aynı zamanda alternatif ticaret yolları ve enerji hub'ı olma potansiyeliyle kazançlı çıkabilecek bir aktör haline getiriyor.
Gelişmenin arka planı
İran'a yönelik uluslararası yaptırımların sıkılaşması ve askeri müdahale olasılığı, bölge ekonomilerini derinden etkiliyor. Türkiye, İran ile 2023 yılında yaklaşık 5,5 milyar dolarlık ticaret hacmine sahipti ve bu rakamın büyük kısmını enerji ithalatı oluşturuyordu. Doğalgazının yaklaşık %10'unu İran'dan alan Türkiye, olası bir krizde enerji arz güvenliği riskiyle karşı karşıya.
Ankara, bu riski yönetmek için alternatif kaynak arayışlarını hızlandırdı. Doğu Akdeniz'deki keşifler, Karadeniz gazı ve Azerbaycan ile yapılan anlaşmalar bu stratejinin parçaları. Öte yandan, yaptırımlar nedeniyle İran'dan çekilmek zorunda kalan şirketlerin yerini Türk firmaları almayı hedefliyor. İstanbul merkezli bir düşünce kuruluşunun raporuna göre, Türkiye'nin inşaat ve müteahhitlik sektörü İran'da 5 milyar doların üzerinde proje üstlenme potansiyeline sahip.
Bölgesel veya küresel boyut
Çatışmanın bölgesel yansımaları sadece enerjiyle sınırlı değil. İran'dan kaçan sermaye ve yatırımcılar için Türkiye güvenli liman olarak görülüyor. İstanbul, Tahran'dan gelen gayrimenkul alımlarında önemli bir artış kaydetti. 2023'ün ilk çeyreğinde İranlılar, Türkiye'de 2.000'den fazla konut satın aldı.
Ancak bu akışın olumsuz yönleri de var. Türkiye, İran'ın uluslararası yaptırımları delmek için kullandığı bir rota olmakla suçlanıyor. ABD Hazine Bakanlığı, son iki yılda İran'a yaptırım uygulanan malların sevkiyatında yer aldığı gerekçesiyle birkaç Türk firmasını kara listeye aldı. Bu durum, Türk bankacılık sektörünü ve dış ticaretini tehdit ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran krizinde ince bir çizgide yürüyor. Bir yandan enerji ihtiyacı ve ekonomik fırsatlar, diğer yandan ABD ile bozulmaması gereken ilişkiler. Ankara'nın stratejisi, çatışmadan doğrudan etkilenmeden ekonomik kazanç sağlamak üzerine kurulu. Ancak bu, yaptırım ihlali suçlamalarını ve uluslararası baskıyı beraberinde getiriyor. Türkiye'nin bu dengeyi başarıyla yönetmesi, hem bölgesel güç olma iddiası hem de ekonomik istikrarı için kritik önemde. Aksi takdirde, krizden çıkışta elinde kalan tek şey, artan enerji maliyetleri ve bozulan itibar olabilir.
