İran'daki savaşın küresel enerji piyasalarında yarattığı dalgalanma, Güney Amerika'nın kuzeyindeki küçük ülke Guyana'yı beklenmedik bir ekonomik rüzgarın içine itti. Petrol rezervleriyle son yıllarda dikkat çeken Guyana, savaşın tetiklediği yüksek petrol fiyatlarından en çok kazanan ülkelerden biri oldu. Ancak bu ani zenginleşme, ülke içinde yolsuzluk, gelir eşitsizliği ve komşu Venezuela ile gerilimi artırarak siyasi ve sosyal dengeleri sarsıyor.
Petrol Patlamasının Arka Planı
Guyana, 2015 yılında ExxonMobil'in Stabroek bloğunda devasa petrol rezervleri keşfetmesiyle küresel enerji haritasına girdi. Ülke, günlük üretimini hızla artırarak 2023 itibarıyla 600 bin varilin üzerine çıkardı ve dünyanın en hızlı büyüyen ekonomilerinden biri haline geldi. İran'daki savaş, Orta Doğu petrol arzını tehdit edince fiyatlar yükseldi ve Guyana'nın ham petrol ihracatı rekor seviyelere ulaştı. Hükümet verilerine göre, 2024'ün ilk yarısında petrol gelirleri geçen yılın aynı dönemine kıyasla yüzde 40 arttı. Bu gelir artışı, ülkenin altyapı, eğitim ve sağlık harcamalarını finanse etmesine olanak tanısa da, aynı zamanda yönetimdeki şeffaflık eksikliği ve kaynak dağılımındaki adaletsizlik eleştirilerini de beraberinde getirdi.
Uluslararası Para Fonu (IMF), Guyana'nın 2024 yılı büyüme tahminini yüzde 35'e yükseltti. Ancak bu büyüme, ülke nüfusunun büyük bölümüne yansımıyor. Başkent Georgetown'da yoksulluk oranı hala yüksek; kırsal bölgelerde temel hizmetlere erişim sınırlı. Muhalefet, hükümeti petrol gelirlerini kendi yandaşlarına aktarmakla suçluyor. 2025 seçimleri yaklaşırken yolsuzluk iddiaları sokak protestolarına yol açıyor.
Bölgesel Gerilim: Venezuela ile Kriz
Guyana'nın petrol zenginliği, komşusu Venezuela ile olan Essequibo bölgesi anlaşmazlığını yeniden alevlendirdi. Venezuela, Guyana'nın petrol çıkardığı deniz sahalarının kendi karasularında olduğunu iddia ediyor. 2023'te Venezuela Devlet Başkanı Nicolás Maduro, Essequibo'yu ilhak etme yönünde bir kararname imzaladı ve bölgede askeri tatbikatlar düzenledi. Guyana, Uluslararası Adalet Divanı'na başvurdu ve ABD, İngiltere gibi ülkelerden destek istedi. İran savaşının yarattığı petrol geliri, Guyana'nın savunma harcamalarını artırmasına ve ABD ile askeri işbirliğini güçlendirmesine yol açtı. Bu durum, Latin Amerika'da yeni bir gerilim hattı oluşturuyor.
Uzmanlar, Guyana'nın artan petrol gelirinin Venezuela ile diplomatik ilişkileri daha da zorlaştıracağını belirtiyor. Venezuela, Guyana'nın ExxonMobil ile yaptığı anlaşmaları tanımadığını yineliyor. Bölgede tansiyonun yükselmesi, Karayipler ve Latin Amerika'da istikrarı tehdit ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Guyana'daki petrol patlaması ve Venezuela ile artan gerilim, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de küresel enerji dengeleri ve Latin Amerika'daki istikrar açısından önem taşıyor. Türkiye, Venezuela ile yakın siyasi ve ekonomik ilişkilere sahip; Maduro yönetimiyle ticaret ve yatırım anlaşmaları bulunuyor. Guyana'nın petrol gelirini savunmaya yönlendirmesi, bölgede ABD etkisini artırabilir ve Türkiye'nin Venezuela ile olan enerji işbirliğini zorlaştırabilir. Ayrıca, İran savaşının petrol fiyatlarını yükseltmesi, Türkiye'nin enerji ithalat faturasını artırarak cari açığı olumsuz etkiliyor. Türkiye, bu gelişmeleri yakından izleyerek hem enerji arz güvenliğini hem de Latin Amerika'daki diplomatik dengeleri gözetmek durumunda.
