İran'la yaşanan son askeri gerilim, küresel piyasalarda kısa süreli bir dalgalanmaya yol açsa da ekonomistlere göre savaşın gerçek ekonomik etkilerini anlamak için hisse senedi endekslerinin ötesine bakmak gerekiyor. Enflasyonun öncü göstergelerinden biri olan ABD 10 yıllık Hazine tahvil faizleri, çatışmaların başlamasından bu yana 60 baz puan artarak yatırımcıların uzun vadeli borçlanma maliyetlerine ilişkin beklentilerini değiştirdi. Uzmanlar, bu faiz artışının yalnızca jeopolitik risk primiyle açıklanamayacağını, merkez bankalarının para politikalarındaki değişimin de etkili olduğunu vurguluyor.
Gelişmenin Arka Planı: Tahvil Piyasası Neden Önemli?
ABD Hazine tahvilleri, dünyanın en güvenli yatırım araçları arasında kabul edilir. 10 yıllık tahvil faizleri ise ekonominin uzun vadeli sağlığına dair kritik bir sinyal verir. Faizlerin yükselmesi, yatırımcıların gelecekte daha yüksek enflasyon veya daha sıkı para politikası beklediği anlamına gelir. İran savaşının ilk haftasında faizlerdeki bu sıçrama, piyasaların çatışmanın yalnızca kısa vadeli bir kriz olmayacağını fiyatladığını gösteriyor.
New York merkezli bir yatırım bankasının başekonomisti olan Mark Johnson'a göre, "Hisse senetleri genellikle ilk şoka aşırı tepki verir, ancak tahvil piyasası daha rasyoneldir. 10 yıllık faizlerdeki artış, yatırımcıların savaşın maliyetini ve bunun yaratacağı enflasyonist baskıyı hesaplamaya başladığını gösteriyor." Johnson, ayrıca savaşın petrol fiyatlarını yukarı çekmesiyle birlikte tedarik zinciri sorunlarının derinleşebileceği uyarısında bulunuyor.
Öte yandan Federal Rezerv'in faiz indirimlerine ara vermesi ve bilanço küçültme operasyonuna devam etme kararı da tahvil faizlerini yukarı iten bir diğer faktör. Savaş ortamında merkez bankalarının daha şahin bir duruş sergilemesi, gelişmekte olan ülkeler için ek bir risk oluşturuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Petrol ve Enflasyon Sarmalı
İran savaşının en belirgin küresel yansıması enerji fiyatları üzerinden olacak. İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kısmen kapatma tehdidi, ham petrol fiyatlarını varil başına 110 doların üzerine taşıdı. Uzmanlar, bu durumun özellikle enerji ithalatçısı ülkelerde enflasyonu yeniden alevlendirebileceğini belirtiyor. Ancak asıl kırılgan nokta, gelişmekte olan ekonomilerin döviz rezervleri. Savaş nedeniyle artan gıda ve enerji fiyatları, bu ülkelerin cari açıklarını büyütüyor ve yerel para birimlerine baskı yapıyor.
IMF'nin son yayımladığı raporda, İran savaşının küresel büyümeyi 2024 yılı için yüzde 0,5 ila 1,0 puan arasında düşürebileceği tahmin ediliyor. Bu durum, Avrupa ve Asya'da resesyon endişelerini tazelerken, ABD ekonomisinin nispeten daha dirençli olduğu görülüyor. Ancak tahvil faizlerindeki yükseliş, ABD'de konut ve yatırım maliyetlerini artırarak iç talebi yavaşlatabilir. Uzmanlar, küresel ticaretin daralmasıyla birlikte emtia fiyatlarındaki oynaklığın süreceği konusunda uyarıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşının Türkiye ekonomisine doğrudan etkileri, enerji fiyatları ve ticaret kanalları üzerinden kendini gösterecek. Türkiye, doğalgaz ve petrol ithalatında büyük oranda İran ve komşu ülkelere bağımlı; savaş ortamında enerji maliyetlerinin artması, cari açığı daha da büyütebilir. Ayrıca tahvil faizlerindeki yükseliş, gelişmekte olan piyasalardan sermaye çıkışını hızlandırarak TL üzerinde baskı yaratabilir. Ancak Rusya-İran hattındaki jeopolitik gerginlikler, Türkiye'nin enerji merkezi olma hedefini de etkileyebilir; kriz aynı zamanda alternatif tedarik rotalarının önemini artırıyor. Merkez Bankası'nın faiz politikalarında esneklik sağlaması ve enerji verimliliği yatırımlarını hızlandırması, bu dönemde kritik önem taşıyor.
