İran'daki savaşın ilk haftalarında, küresel işgücü piyasalarında beklenmedik bir toparlanma sinyali görülüyor. 1970'lerdeki petrol şokunun yol açtığı yaygın işsizlik ve durgunluğun aksine, bugünkü tablo daha farklı. Uzmanlar, uzaktan çalışma ve dijital dönüşümün etkisiyle işverenlerin çalışanlarını elde tutma eğiliminde olduğunu belirtiyor. Ancak enflasyon baskıları hâlâ güçlü. Bu durum, merkez bankaları için ikilem yaratıyor: faiz artışları enflasyonu dizginlerken, işsizliği tetikleyebilir.
Gelişmenin Arka Planı
1973 petrol krizi, İsrail'in Yom Kippur Savaşı'nın ardından OPEC'in petrol ambargosuyla tetiklenmiş ve küresel enflasyonun yanı sıra derin bir resesyona yol açmıştı. O dönemde ABD'de işsizlik %9'a, İngiltere'de %8'e kadar yükselmişti. Bugün ise İran savaşı benzer bir enerji fiyatı şoku yaratsa da, işgücü piyasası direnci dikkat çekiyor. Axios analizine göre, COVID-19 salgınıyla hızlanan uzaktan çalışma, şirketlerin kriz anlarında personelini korumasını kolaylaştırdı. Örneğin, ABD'de işsizlik maaşı başvuruları savaş öncesi seviyesinin sadece %10 üzerinde seyrediyor. Bu oran, 1973'te aynı döneme göre %40 daha düşük. Ayrıca, işverenler yeniden işe alım maliyetlerinin yüksek olması nedeniyle işten çıkarmaktan kaçınıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran savaşının petrol fiyatlarına etkisi, küresel enflasyonu yeniden alevlendirme riski taşıyor. Ham petrol varil fiyatı 120 doların üzerine çıkarken, ABD'de yıllık enflasyon %5.8'e yükseldi. Avrupa'da durum daha vahim; enerji bağımlılığı yüksek olan Almanya'da enflasyon %7.2'ye ulaştı. Buna rağmen, işgücü piyasalarındaki esneklik, merkez bankalarının faiz artışlarını yavaşlatmasına neden olabilir. Ancak Çin, Rusya ve Hindistan gibi ülkeler, işgücü yapılarındaki farklılıkla daha kırılgan. Çin'de imalat sektöründe işten çıkarmalar başlarken, Rusya'da savaş harcamaları istihdamı yapay olarak canlı tutuyor. Orta Doğu'da ise savaşın doğrudan etkisiyle İran ve komşularında işsizlik oranları %15'e fırladı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşının Türkiye'ye etkisi, enerji fiyatları ve ticaret kanalları üzerinden hissediliyor. Türkiye, İran'dan doğalgaz ithal ediyor ve savaş bu akışı tehdit ediyor. Artan petrol fiyatları cari açığı büyütürken, enflasyonu yukarı çekiyor. Ancak işgücü piyasasında benzer bir esneklik görülüyor; özellikle inşaat ve hizmet sektöründe istihdam korunuyor. Türkiye'nin jeopolitik konumu, savaştan kaçan yatırımları çekme potansiyeli sunuyor. Katar ve Azerbaycan ile enerji işbirlikleri, kriz yönetiminde elini güçlendirebilir. Orta vadede, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini çeşitlendirmesi kritik önem taşıyor.
