İran'da 100 gün önce başlayan savaşın ekonomik faturası Amerikan hanelerine ağır gelmeye başladı. Ortalama bir ABD'li aile, çatışmaların başlamasından bu yana 750 doları aşan ek harcama yapmak zorunda kaldı. Özellikle düşük ve orta gelirli kesimler, artan enerji fiyatları, tedarik zincirindeki aksamalar ve temel tüketim mallarındaki fiyat artışları nedeniyle bütçelerini dengelemekte zorlanıyor.
Artan maliyetler ve daralan bütçeler
Savaşın ilk günlerinden itibaren petrol fiyatlarında yaşanan yükseliş, akaryakıt başta olmak üzere ulaştırma ve ısınma giderlerini doğrudan etkiledi. ABD Enerji Bilgi İdaresi verilerine göre, benzinin galon fiyatı 3,5 dolardan 5 dolara yükseldi. Ayrıca İran'dan yapılan ham petrol ithalatına getirilen ambargolar ve üretim tesislerinin zarar görmesi, küresel petrol arzını daraltarak fiyatları yukarı çekti.
Gıda fiyatları da benzer bir seyir izledi. Dünya Bankası raporlarına göre, küresel gıda fiyat endeksi son üç ayda yüzde 12 arttı. ABD'de özellikle buğday, mısır ve soya fasulyesi fiyatlarındaki artış, ekmek, hayvan yemi ve işlenmiş gıdalara yansıdı. Orta gelirli bir aile, aylık gıda harcamasında ortalama 150 dolar artış bildirdi.
Uzmanlar, savaşın süresinin uzaması halinde ekonomik etkilerin daha da derinleşeceği uyarısında bulunuyor. Federal Rezerv'in faiz artırımlarıyla enflasyonu kontrol altına almaya çalışması ise kredi kartı ve konut kredisi faizlerini yukarı çekerek hane bütçelerine ek yük bindiriyor.
Küresel ve bölgesel yansımalar
İran savaşı sadece ABD ekonomisini etkilemekle kalmıyor; küresel tedarik zincirlerinde kopmalar, enerji fiyatlarında istikrarsızlık ve yatırımcı güveninde azalmaya yol açıyor. Avrupa Birliği, artan enerji maliyetleri karşısında yeni yaptırım paketleri hazırlarken, Asya ekonomileri de İran'dan yapılan petrol ithalatının durması nedeniyle alternatif kaynak arayışına girdi. Çin ve Hindistan gibi büyük ithalatçılar, Rusya ve Suudi Arabistan'dan ek petrol tedariki için müzakereler yürütüyor.
Bölgesel olarak, İran savaşı Körfez ülkelerinin güvenlik politikalarını yeniden şekillendiriyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, savunma harcamalarını artırırken, İran'ın petrol ihracatının durması Körfez ülkelerine daha yüksek pazar payı sağlıyor. Ancak savaşın uzaması, bölgedeki tüm ekonomiler için belirsizlik yaratıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşının 100. gününde artan enerji fiyatları, Türkiye gibi enerji ithalatı yüksek ekonomileri doğrudan etkiliyor. Türkiye, doğalgaz ve petrol ithalatında İran'a bağımlı olmasa da, küresel fiyat artışları cari açığı büyütebilir. Ayrıca, savaşın uzaması Türkiye'nin İran ile olan ticaretini ve enerji iş birliğini sekteye uğratabilir. Bölgesel istikrarsızlık, Türkiye'nin güneydoğu sınırında güvenlik risklerini artırırken, göç dalgaları olasılığını da gündeme getiriyor. Türkiye'nin bu süreçte hem ekonomik tedbirler alması hem de diplomatik girişimlerini yoğunlaştırması bekleniyor.
