İran'daki savaşın küresel tedarik zincirlerinde yarattığı baskı ve El Nino hava olayının tetiklediği aşırı hava koşulları, Asya'da gıda güvenliğini ciddi şekilde tehdit ediyor. Danışmanlık şirketi Verisk Maplecroft tarafından yapılan uyarıya göre, Hindistan, Endonezya ve Filipinler gibi kırılgan ülkelerde gıda kıtlığı ve fiyat artışları toplumsal huzursuzluk ve siyasi istikrarsızlığa yol açabilir. Şirket, şiddetli hava olaylarının Asya'da gıda güvenliği risklerini artıracağını ve bunun da potansiyel olarak sivil kargaşa ve siyasi istikrarsızlığı tetikleyebileceğini belirtti. Bu uyarı, İran savaşının halihazırda gıda tedarikini ve tarımsal üretimi aksatması nedeniyle geldi.
Gıda Güvenliği ve Huzursuzluk Riski
Verisk Maplecroft'un raporuna göre, Asya'da milyonlarca insanın gıdaya erişimi, iklim kaynaklı aşırı hava olayları ve jeopolitik çatışmaların birleşik etkisiyle tehlikeye giriyor. El Nino'nun yol açtığı kuraklıklar ve seller, başta pirinç, buğday ve mısır olmak üzere temel gıda maddelerinin üretimini düşürüyor. Aynı zamanda İran savaşı, Orta Doğu'dan yapılan gıda ve enerji ithalatını aksatarak lojistik maliyetlerini artırıyor. Bu durum, özellikle yoksul hanelerin gıda harcamalarını olumsuz etkiliyor ve yetersiz beslenme riskini büyütüyor.
Uzmanlar, gıda fiyatlarındaki artışın sosyal patlamalara zemin hazırlayabileceği konusunda uyarıyor. Hindistan'da çiftçilerin borç yükü ve tahıl fiyatlarındaki dalgalanmalar, kırsal kesimde protesto dalgalarını körükleyebilir. Endonezya ve Filipinler'de ise pirinç fiyatlarındaki ani yükselişler, dar gelirli ailelerin temel gıdaya erişimini zorlaştırarak sokak eylemlerine yol açabilir. Verisk Maplecroft, bu tür huzursuzlukların seçim dönemlerinde siyasi kırılganlığı artırabileceğini vurguluyor.
El Nino ve İran Savaşının Birleşik Etkisi
El Nino, Pasifik Okyanusu'ndaki deniz suyu sıcaklıklarının normalden yüksek olmasıyla oluşan bir iklim olayı. Bu yıl etkisini güçlü şekilde gösteren El Nino, Güneydoğu Asya'da kuraklıklara, Güney Asya'da ise düzensiz muson yağışlarına neden oluyor. Tayland, Vietnam ve Myanmar'da pirinç üretimi azalırken, Hindistan'da buğday verimi düşüyor. Bu ülkelerin birçoğu, aynı zamanda İran savaşı nedeniyle enerji ve gübre ithalatında zorluk yaşıyor. Gübre fiyatlarındaki artış, çiftçilerin üretim maliyetlerini yükselterek ekim alanlarının daralmasına yol açıyor.
İran savaşı, sadece bölgesel bir çatışma olarak kalmayıp küresel gıda piyasalarını da sarsıyor. İran, buğday ve arpa gibi temel gıda maddelerinin önemli bir ithalatçısı konumunda. Savaş nedeniyle limanların kapanması, sigorta maliyetlerinin artması ve ticaret yollarının aksaması, Orta Doğu'ya gıda sevkiyatını yavaşlatıyor. Bu durum, Asya ülkelerinin gıda ithalat faturalarını kabartıyor. Örneğin, Filipinler pirinç ithalatının büyük bir kısmını Vietnam ve Tayland'dan karşılarken, bu ülkelerdeki arz azalması fiyatları yukarı çekiyor. Benzer şekilde, Endonezya da pirinç ve soya ithalatında zorluk yaşıyor.
Kırılgan Ülkelerde Siyasi İstikrarsızlık
Verisk Maplecroft, Hindistan, Endonezya ve Filipinler'i gıda güvensizliği açısından en kırılgan ülkeler arasında gösteriyor. Bu ülkelerde nüfusun önemli bir bölümü tarım sektöründe çalışıyor ve gıda harcamaları hane bütçesinin büyük kısmını oluşturuyor. Gıda fiyatlarındaki artış, doğrudan yoksulluğu derinleştiriyor ve sosyal huzursuzluk riskini artırıyor. Hindistan'da 2024 genel seçimleri öncesinde çiftçi protestoları ve gıda enflasyonu hükümet için önemli bir sınav olacak. Endonezya'da ise 2024 seçimleri yaklaşırken pirinç fiyatlarındaki artış, iktidar partisi için oy kaybı riski taşıyor.
Ayrıca, gıda kıtlığı ve yüksek fiyatlar, aşırıcı grupların istismar edebileceği bir ortam yaratabilir. Özellikle kırsal kesimde ve kentsel yoksul mahallelerde, devlete olan güvenin azalması, radikal hareketlere katılımı artırabilir. Bu durum, bölgesel güvenlik açısından da endişe verici.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşı ve El Nino'nun Asya'da yarattığı gıda krizi, Türkiye'yi doğrudan etkileyebilecek bir dizi riski barındırıyor. Türkiye, buğday ve ayçiçeği gibi temel ürünlerde kısmen ithalata bağımlı. İran savaşı, Karadeniz üzerinden yapılan tahıl sevkiyatını aksatarak Türkiye'nin gıda ithalat maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, Asya'da artan gıda fiyatları küresel emtia piyasalarını etkileyerek Türkiye'de de enflasyon baskısı yaratabilir. Bölgesel istikrarsızlık, Türkiye'nin Orta Doğu ve Asya ile olan ticaret yollarını olumsuz etkileyebilir. Türkiye, insani yardım ve tarımsal işbirliği konularında inisiyatif alarak hem bölgesel barışa katkı sağlayabilir hem de kendi gıda güvenliğini güçlendirebilir.
