ABD’nin İran ile süregelen savaşı, savunma sanayisinde beklenmedik bir krize yol açtı. Pentagon’un mühimmat stoklarını tüketmesi ve üretim hatlarının askeri talebi karşılayamaması nedeniyle, Washington yönetimi Avrupa’daki müttefiklerine yönelik silah ve mühimmat sevkiyatlarını büyük ölçüde yavaşlattı. Bu durum, NATO ve AB üyesi ülkelerin acil ihtiyaç duydukları savunma malzemelerini temin etmekte zorlanmasına yol açarken, birçok ülke alternatif tedarikçilere yönelmeye başladı.
Küresel Silah Tedarik Zincirinde Kırılma
ABD, uzun yıllardır Avrupa’nın en büyük silah tedarikçisi konumunda. Özellikle Patriot hava savunma sistemleri, Javelin tanksavar füzeleri ve HIMARS roket sistemleri gibi yüksek teknoloji ürünü silahlar Avrupa ordularının bel kemiğini oluşturuyor. Ancak İran savaşı, ABD’nin kendi stoklarını yenileme çabalarını sekteye uğrattı; üretim tesisleri askeri emirleri karşılamaya odaklanırken, ihracat lisansları askıya alındı veya öncelik sırası düşürüldü.
Pentagon yetkilileri, özellikle topçu mühimmatı, hava savunma füzeleri ve belirli tipteki patlayıcıların teslimatlarında aylar süren gecikmeler yaşandığını doğruladı. Avrupa’da Ukrayna savaşı sonrası artan savunma harcamaları, bu gecikmeleri daha da görünür kıldı. Polonya, Romanya ve Baltık ülkeleri gibi NATO’nun doğu kanadındaki ülkeler, Rusya tehdidine karşı savunmalarını güçlendirmek için bu teslimatların kritik olduğunu vurguluyor.
Müttefikler Alternatif Arayışında
Tedarik zincirindeki bu tıkanıklık, Avrupa ülkelerini yeni iş birliklerine itiyor. Almanya, Fransa ve İtalya, kendi savunma sanayilerini daha yoğun kullanmaya başlarken; İsveç, Norveç ve Güney Kore gibi ülkelerden sistem satın alma anlaşmaları da hız kazandı. Özellikle İsrail’in Demir Kubbe hava savunma sistemi ve Türkiye’nin Bayraktar TB2 SİHA’ları gibi kanıtlanmış platformlar ilgi odağı haline geldi.
AB’nin savunma bütçesinin bu yıl 300 milyar avroyu aşması beklenirken, Avrupalı liderler “Stratejik Özerklik” kavramını yeniden tartışmaya açtı. Fransa Cumhurbaşkanı Macron, “Avrupa’nın kendi güvenliğini sağlayabilecek kapasiteye sahip olması gerektiğini” söylerken, bazı uzmanlar bunun kısa vadede mümkün olmadığını, çünkü pek çok kritik sistemin ABD’ye bağımlı olduğunu belirtiyor.
Küresel Silah Ticaretinde Dengeler Değişiyor
ABD’nin gecikmeleri, küresel silah pazarında da rekabeti artırdı. Rusya’nın Ukrayna savaşı nedeniyle Batılı ülkelere satışları durmuşken, Çin ve Kuzey Kore gibi ülkelerin savunma ihracatı sınırlı kalıyor. Bu boşluk, Güney Kore, İsrail, Japonya ve Türkiye gibi gelişmiş savunma sanayisine sahip ülkeler için bir fırsat sunuyor.
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü (SIPRI) verilerine göre, 2023 yılında küresel silah ticaretinde Avrupa’nın payı yüzde 3,6 artarken, ABD’nin pazar payı düştü. Analistler, bu eğilimin devam etmesi halinde Transatlantik savunma iş birliğinin uzun vadede zayıflayabileceğini belirtiyor. ABD’nin İran savaşı, bu eğilimi hızlandıran bir faktör olarak öne çıkıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kendi savunma sanayisini geliştirmiş ve son yıllarda ihracatını artırmış bir ülke olarak bu gelişmelerden doğrudan etkileniyor. Avrupa’nın alternatif tedarikçi arayışı, Türk savunma firmaları için yeni pazar fırsatları yaratabilir. Özellikle Baykar, ASELSAN ve TAI gibi şirketler, uygun fiyatlı ve kanıtlanmış sistemleriyle Avrupalı alıcılar için cazip hale gelebilir. Ayrıca ABD’nin gecikmeleri, Türkiye’nin Balkanlar ve Doğu Avrupa’daki askeri iş birliklerini derinleştirmesi için bir fırsat penceresi açabilir. Ancak Türkiye’nin NATO üyesi olarak ittifak içindeki konumu ve ABD ile ilişkilerinin seyri, bu iş birliklerinin boyutunu belirleyecek ana etken olacaktır.
