İran yargı makamları, 2022 yılında başlayan ve ülke geneline yayılan hükümet karşıtı protestolara katıldıkları gerekçesiyle iki kişinin idam edildiğini duyurdu. İran resmi haber ajansı IRNA'nın aktardığı bilgiye göre, idam edilen kişilerin 2022 yılındaki protestolarda bir askeri tesise zarar verdikleri ve güvenlik güçlerine saldırdıkları iddia ediliyor. Tahran'da bulunan İnsan Hakları Aktivistleri Haber Ajansı (HRANA), idam edilenlerin kimliklerini Mohsen Shekari ve Majidreza Rahnavard olarak açıkladı. İran'da Mahsa Amini'nin ölümünün ardından başlayan protestolarda yüzlerce kişi hayatını kaybetmiş, binlerce kişi gözaltına alınmıştı.
İran'da İdamların Artışı ve Uluslararası Tepkiler
İnsan hakları örgütlerine göre İran, Çin'den sonra en fazla idam uygulayan ülke konumunda. Uluslararası Af Örgütü'nün (Amnesty International) 2024 raporuna göre, İran'da geçen yıl en az 853 kişi idam edildi. Bu sayı, Çin'in ardından dünyada en yüksek ikinci sırada yer alıyor. Örgüt, idamların çoğunlukla uyuşturucuyla mücadele adı altında yapıldığını, ancak siyasi muhaliflere ve protestoculara da sıklıkla idam cezası verildiğini belirtiyor. Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, İran'ı defalarca idam cezasını kaldırmaya çağırmış, ancak Tahran yönetimi bu çağrıları reddetmişti. Son idamlar, uluslararası toplumda geniş yankı uyandırdı. ABD Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Matthew Miller, yaptığı yazılı açıklamada, "İran rejiminin protestoculara yönelik acımasız baskısı devam ediyor. Bu eylemler sorumlularıyla birlikte kayıtlara geçiyor" ifadelerini kullandı.
HRANA'ya göre, İran'da Mahsa Amini'nin ölümünün ardından başlayan protesto dalgasında şu ana kadar 25 kişi idam edildi. Bu kişilerin çoğu, hızlı yargılamalar sonucunda suçlu bulunmuş ve temyiz hakları kısıtlanmıştı. İran yargısı, idam kararlarının bağımsız mahkemeler tarafından alındığını ve adil yargılama ilkelerine uyulduğunu savunuyor. Ancak insan hakları örgütleri, bu tür yargılamaların genellikle askeri mahkemelerde ve gizli oturumlarda yapıldığını, kamuoyunun bilgisine sunulan detayların ise sınırlı kaldığını vurguluyor.
Uluslararası Tepkiler ve Bölgesel Yansımalar
İran'ın idam kararları, sadece Batı ülkelerinden değil, bölgedeki bazı aktörlerden de eleştiri aldı. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, İran'ın iç işlerine karışmama politikası izlese de, insan hakları ihlallerine dair endişelerini dolaylı yoldan dile getiriyor. Öte yandan, Irak ve Suriye'deki İran destekli milisler, Tahran yönetiminin sertlik politikalarını destekliyor. İran'ın ekonomik kriz ve uluslararası yaptırımlarla boğuştuğu bir dönemde gelen bu idam kararları, ülkedeki toplumsal huzursuzluğu daha da artırabilir. Harvard Üniversitesi'nden İran uzmanı Dr. Payam Mohseni, "İran rejimi, içerideki muhalefeti bastırmak için her türlü yöntemi kullanıyor. Ancak bu sertlik, uzun vadede rejimi daha da kırılgan hale getirebilir" değerlendirmesinde bulundu. Uluslararası toplumun İran'a yönelik yaptırımları sürerken, insan hakları ihlallerinin devam etmesi, diplomatik çözüm yollarını zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki bu gelişme, Türkiye'nin komşusuyla olan ilişkileri bağlamında önem taşıyor. Türkiye, İran ile ekonomik ve enerji işbirliğini sürdürmekle birlikte, insan hakları konusunda farklı bir pozisyonda duruyor. Türk yetkililer, İran'ın iç işlerine karışmamakla birlikte, idam cezasına karşı olduklarını Uluslararası Af Örgütü gibi platformlarda dile getiriyor. Bölgesel istikrar açısından İran'daki toplumsal huzursuzluk, sınır güvenliği ve göç akışları üzerinde etkili olabilir. Türkiye'nin enerji ihtiyacının bir kısmını karşıladığı İran ile ticari ilişkileri devam ederken, insan hakları ihlalleri Ankara'nın Batı ile olan ilişkilerinde bir denge unsuru olarak karşımıza çıkıyor. Sonuç olarak, bu idamlar Türkiye'nin İran politikasında doğrudan bir değişikliğe yol açmasa da, uluslararası kamuoyunda İran'a yönelik baskının artması dolaylı olarak Türkiye'nin bölgesel hesaplarını etkileyebilir.
