İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf, İran'ın petrol ihracatının engellenmesi durumunda bölgedeki hiçbir ülkenin petrol ihraç edemeyeceğini söyledi. Tahran yönetiminden gelen bu sert mesaj, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımlarını sürdürmesi ve bölgede artan gerilim ortamında geldi. Galibaf, "İran'ın güvenliği olmazsa bölgedeki hiçbir altyapı güvende olmaz" ifadesini kullanarak, ülkesinin petrol ihracatının engellenmesi halinde bunun sadece İran'ı değil, tüm bölgeyi vuracağı uyarısında bulundu.
Açıklamanın Arka Planı ve Bölgesel Gerilim
Galibaf'ın açıklaması, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetleri nedeniyle ABD tarafından uygulanan ekonomik yaptırımların gölgesinde yapıldı. ABD, 2018'de tek taraflı olarak İran nükleer anlaşmasından çekilmesinin ardından Tahran'a yönelik yaptırımları yeniden devreye soktu. Bu yaptırımlar, İran'ın petrol ihracatını neredeyse sıfıra indirmeyi hedefliyor. İran ise zaman zaman Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidinde bulunarak karşılık veriyor. Dünya petrol ticaretinin yaklaşık beşte biri bu boğazdan geçiyor. Galibaf'ın sözleri, İran'ın bu kartı yeniden masaya sürdüğünü gösteriyor.
İran Meclis Başkanı, "Bölgedeki hiçbir ülke, İran'ın güvenliği olmadan güvenli olamaz. Eğer İran'ın petrolü ihraç edilemezse, diğerlerinin petrolü de ihraç edilemez" dedi. Bu ifade, İran'ın uzun süredir dile getirdiği "ya hep ya hiç" stratejisinin bir yansıması. Tahran, yaptırımların kendisini hedef alması durumunda Körfez'deki Arap monarşilerinin petrol ihracatını da sabote edebileceği mesajını veriyor.
Uzmanlar, İran'ın bu tür açıklamaları sık sık dile getirdiğini ancak Hürmüz Boğazı'nı fiilen kapatmasının zor olduğunu belirtiyor. Çünkü böyle bir adım, İran'ın kendi petrol ihracatını da durdurur ve başta Çin olmak üzere alıcı ülkelerle ilişkilerini zedeler. Yine de bu tehdit, petrol fiyatlarında dalgalanma yaratmak ve Batı'yı ekonomik olarak baskılamak için bir koz olarak kullanılıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın açıklaması, Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Irak gibi körfez ülkelerinin petrol ihracatını doğrudan ilgilendiriyor. Bu ülkeler, Hürmüz Boğazı üzerinden günlük yaklaşık 20 milyon varil petrol sevk ediyor. Olası bir kesinti, küresel enerji piyasalarında arz şoku yaratır ve petrol fiyatlarını rekor seviyelere çıkarabilir. Bu durum, zaten kırılgan olan dünya ekonomisi için ciddi bir risk oluşturuyor.
ABD, İran'ın bu tür tehditlerine karşı Körfez'de askeri varlığını güçlendirmiş durumda. Amerikan donanması, Hürmüz Boğazı'nda seyrüsefer özgürlüğünü korumak için devriye görevleri yürütüyor. İran ise zaman zaman ABD gemilerine ait insansız hava araçlarını düşürerek veya tankerlere el koyarak karşılık veriyor. 2019'da yaşanan tanker saldırıları ve ABD insansız hava aracının düşürülmesi, bölgede tansiyonun ne kadar yüksek olduğunu göstermişti.
İran'ın nükleer programına ilişkin müzakereler ise yıllardır sonuçsuz kaldı. Viyana'da yürütülen görüşmelerden bir sonuç çıkmadı. İran, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini ileri seviyeye taşıdı. Batılı ülkeler, İran'ın nükleer silah edinme yolunda ilerlediğini savunuyor. Tahran ise programının barışçıl olduğunu yineliyor. Bu belirsizlik ortamında Galibaf'ın açıklaması, İran'ın elindeki kartları hatırlatma çabası olarak yorumlanıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın petrol ihracatının engellenmesi ve Hürmüz Boğazı'nda yaşanabilecek bir kriz, Türkiye'yi doğrudan etkiler. Türkiye, enerji ihtiyacının büyük bölümünü ithal ediyor; İran, doğalgaz ve petrol tedarikçileri arasında önemli bir yere sahip. Olası bir kesinti, Türkiye'nin enerji güvenliğini riske atar ve cari açığı büyütür. Ayrıca İran ile ticaret, yaptırımlar nedeniyle zaten kısıtlı. Türkiye, bölgede istikrarın korunması için diplomatik çözümlerden yana. Hürmüz'de tırmanacak bir gerilim, Türkiye'nin ekonomik ve güvenlik çıkarlarını olumsuz etkiler. Bu nedenle Ankara'nın, taraflar arasında denge gözeterek gerilimi düşürmeye çalışması beklenir.
