İran yönetimi, Ocak ayında ülke genelinde patlak veren protestolara katıldığı gerekçesiyle bir kişiyi daha idam etti. İsfahan kentindeki bir valilik binasını ateşe vermekle suçlanan Muhammed Amini Dehaghani, 9 Ocak 2023 tarihinde gerçekleşen eylemler nedeniyle yargılandığı davada idama mahkum edildi ve cezası infaz edildi. Uluslararası Af Örgütü (Amnesty International), İran'ın savaş koşullarını bahane ederek siyasi amaçlı idamları hızlandırdığı uyarısında bulundu.
Gelişmenin Arka Planı
Muhammed Amini Dehaghani, 9 Ocak 2023'te İsfahan'da düzenlenen bir protesto sırasında valilik binasına molotofkokteyli atarak yangın çıkarmakla suçlandı. Olayda can kaybı yaşanmazken, binada maddi hasar oluştu. İran yargısı, Dehaghani'yi 'yeryüzünde bozgunculuk çıkarma' ve 'kamu malına zarar verme' suçlarından yargıladı ve idam cezasına çarptırdı. İdam, geçtiğimiz günlerde infaz edildi. İran'da protestolara katılanların yargılandığı davalarda idam cezalarının sıklaştığı gözleniyor. Özellikle Eylül 2022'de Mahsa Amini'nin ölümüyle başlayan ve aylarca süren kitlesel protestoların ardından yüzlerce kişi gözaltına alınmış, aralarında idam cezası alanlar da olmuştu. İran hükümeti, bu protestoları 'dış güçlerin kışkırttığı bir isyan' olarak nitelendiriyor ve sert müdahalede bulunuyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'daki idam dalgası, uluslararası toplumun tepkisini çekiyor. Birleşmiş Milletler İnsan Hakları Konseyi, İran'ı insan hakları ihlalleri konusunda defalarca uyarmış, Avrupa Birliği ise yeni yaptırımlar hazırlığında. İran'ın idamları hızlandırması, ülke içindeki muhalefeti sindirme çabası olarak yorumlanıyor. Ancak bu durum, İran'ın uluslararası alanda daha da yalnızlaşmasına yol açıyor. Özellikle Avrupa ülkeleri, İran'a yönelik diplomatik ve ekonomik baskıyı artırmayı değerlendiriyor. İdamların, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçlerle mücadelesi gibi hassas konularda Batı ile yaşadığı gerilimi daha da tırmandırması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile komşu olması nedeniyle bu ülkedeki insan hakları ihlallerinden doğrudan etkilenmese de, bölgesel istikrar açısından kaygı verici gelişmelerdir. İran'daki iç karışıklık ve baskıcı politikalar, Türkiye'nin güney sınırında güvenlik riski oluşturabilir. Ayrıca, İran'a yönelik uluslararası yaptırımların artması, Türkiye'nin İran ile ticari ilişkilerini olumsuz etkileyebilir. Türkiye, bu süreçte insan hakları ihlallerine karşı net bir tutum sergilemese de, bölgesel dengeleri gözeterek diplomatik bir denge politikası izlemeyi tercih ediyor. Ancak uluslararası baskıların artması halinde Türkiye'nin İran ile ilişkilerinde yeni zorluklarla karşılaşması olasıdır.
