İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, haftalık basın toplantısında yaptığı açıklamada, ülkesinin nükleer programı ve uluslararası yaptırımlarla ilgili müzakerelerde henüz nihai bir sonuca ulaşılamadığını bildirdi. Kenani, "Nükleer konular ve yaptırımların kaldırılmasına ilişkin meseleler hâlâ çözüme kavuşmadı," ifadelerini kullandı. Sözcü, taraflar arasında bazı konularda ilerleme kaydedildiğini ancak anlaşmazlıkların devam ettiğini vurguladı.
Bu açıklama, İran ile Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin beş daimi üyesi (ABD, Rusya, Çin, Fransa, İngiltere) ve Almanya arasında 2015 yılında imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı çerçevesinde süren görüşmelerin mevcut durumuna ışık tutuyor. 2018'de ABD'nin tek taraflı olarak anlaşmadan çekilmesi ve yaptırımları yeniden uygulamaya koymasının ardından İran, nükleer taahhütlerini kademeli olarak askıya almıştı. 2021'den bu yana Viyana'da yürütülen dolaylı müzakereler, anlaşmanın yeniden canlandırılmasını hedefliyor.
Görüşmelerin Mevcut Durumu
İranlı diplomatlar, son haftalarda Avrupa Birliği aracılığıyla ABD'li yetkililerle bir dizi dolaylı müzakere gerçekleştirdi. Kenani, müzakerelerin gidişatı hakkında detay vermezken, "Heyetimiz görüşmelerde aktif ve ciddi bir şekilde yer alıyor," dedi. İran'ın nükleer programının barışçıl olduğu yönündeki tutumunu yineleyen sözcü, Tahran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmayı reddettiğini ancak uluslararası izleme ve denetime açık olduğunu ifade etti. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu son raporunda, İran'ın zenginleştirilmiş uranyum stoklarını artırdığını ve daha önce üzerinde anlaşılan sınırların çok üzerine çıktığını belirtmişti.
Batılı yetkililer, İran'ın nükleer ilerlemesinin endişe verici olduğunu vurgularken, yaptırımların hafifletilmesi karşılığında geri adım atmasını bekliyor. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, İran'ın nükleer programına ilişkin kapsamlı bir çözüm bulunması gerektiği, aksi takdirde baskının artacağı uyarısında bulunuldu. İran ise yaptırımların kaldırılması ve ticari faydaların garanti altına alınması konusunda somut adımlar bekliyor.
Bölgesel ve Küresel Etkiler
Nükleer anlaşmanın akıbeti, Ortadoğu'daki güç dengeleri açısından kritik önem taşıyor. Anlaşmanın yeniden yürürlüğe girmesi halinde İran'ın ekonomik izolasyonu sona erecek ve bölgesel nüfuzu artabilecek. Suudi Arabistan ve İsrail gibi bölgesel aktörler, İran'ın nükleer kapasitesine karşı sert önlemler alınmasını savunuyor. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu, defalarca İran'ın nükleer silah elde etmesini engellemek için her türlü seçeneğin masada olduğunu belirtti. Buna karşılık Çin ve Rusya, İran'ın taleplerine daha fazla anlayış gösterirken, Avrupa ülkeleri arabuluculuk çabalarını sürdürüyor.
Petrol piyasaları da nükleer müzakerelerdeki gelişmelere duyarlı. Yaptırımların kaldırılması halinde İran'ın günlük petrol ihracatının 1-1,5 milyon varil artması bekleniyor. Bu durum, küresel petrol fiyatlarını aşağı çekebilir ve enflasyonla mücadele eden merkez bankalarına nefes aldırabilir. Ancak taraflar arasındaki uyuşmazlıklar sürdükçe piyasalardaki belirsizlik devam ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile Batı arasındaki nükleer müzakereler, Türkiye'nin enerji güvenliği ve bölgesel istikrar hedefleri açısından doğrudan önem taşımaktadır. Türkiye, doğalgaz ve petrol ihtiyacının bir kısmını İran'dan karşılamakta olup, yaptırımların hafifletilmesi Ankara'nın enerji ticaretini canlandırabilir. Ayrıca, İran'ın ekonomik izolasyonunun sona ermesi, Türkiye'nin Kafkaslar ve Orta Doğu'daki dengeleri etkileyen komşusuyla ticari ve diplomatik ilişkilerini çeşitlendirmesine olanak tanır. Öte yandan, İran'ın artan bölgesel nüfuzu Türkiye'nin Suriye ve Irak'taki çıkarlarıyla çatışma potansiyeli taşımaktadır. Ankara, nükleer anlaşmanın barışçıl bir çözümle sonuçlanmasını ve bölgesel gerilimlerin azalmasını desteklemektedir.
