İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, Suudi Arabistan ile imzalanması planlanan güvenlik iş birliği mutabakat zaptına (MoU) ilişkin 'hiç olmadığımız kadar yakın olduğumuzu' söyledi. Kenani, Tahran'da düzenlediği haftalık basın toplantısında, iki ülke arasındaki görüşmelerde önemli ilerleme kaydedildiğini belirterek, 'Anlaşmaya varmaya çok yakınız ve umarız kısa süre içinde imzalanır' dedi. Bu açıklama, İran ile Suudi Arabistan arasında geçtiğimiz günlerde bir mutabakat zaptının sızdırıldığı iddialarının gündeme gelmesinin ardından yapıldı.
Gelişmenin arka planı: Sızıntı iddiaları ve diplomatik süreç
İran ve Suudi Arabistan, Mart 2023'te Çin'in arabuluculuğunda Pekin'de bir araya gelerek yedi yıl aradan sonra diplomatik ilişkilerini yeniden tesis etme kararı almıştı. Bu anlaşma kapsamında iki ülke karşılıklı büyükelçiliklerini yeniden açmış ve çeşitli alanlarda iş birliği görüşmelerine başlamıştı. Geçtiğimiz haftalarda İran ile Suudi Arabistan arasında bir güvenlik iş birliği mutabakat zaptı taslağının sızdırıldığı iddia edilmişti. Sızdırıldığı öne sürülen belgede, iki ülkenin terörle mücadele, sınır güvenliği ve siber güvenlik konularında iş birliği yapacağı belirtiliyordu. Kenani, sızıntı iddialarını doğrulamazken, 'Bazı çevrelerin bu iş birliğini baltalamak istediğini' ifade etti.
Bölgesel ve küresel boyut: Yeni bir Ortadoğu düzeni mi?
İran-Suudi Arabistan anlaşması, Ortadoğu'da yeni bir dönemin habercisi olarak görülüyor. İki bölgesel gücün ilişkilerini normalleştirmesi, Yemen'deki savaştan Lübnan'daki siyasi krizlere kadar birçok soruna yansıma potansiyeli taşıyor. Suudi Arabistan, İran'ın Yemen'deki Husilere desteğini sonlandırmasını talep ederken, İran ise Suudi Arabistan'ın bölgedeki etkisini kabul etmesini istiyor. Çin'in arabuluculuğu, ABD'nin bölgedeki etkisinin azaldığına dair sinyaller verirken, Rusya da bu süreci yakından izliyor. İki ülke arasındaki mutabakat zaptı, enerji piyasaları ve Körfez güvenliği açısından da kritik önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran ile Suudi Arabistan arasındaki yakınlaşma, Türkiye'nin Ortadoğu politikası açısından önemli bir gelişmedir. Türkiye, Suudi Arabistan ve İran'la dengeli ilişkiler kurmaya çalışırken, iki ülke arasındaki gerilimin azalması Türkiye'nin bölgedeki diplomatik manevra alanını genişletebilir. Özellikle Yemen, Suriye ve Irak'ta Türkiye'nin çıkarları bu normalleşmeden etkilenebilir. Ayrıca, Türkiye'nin de Körfez ülkeleriyle son dönemdeki yumuşama süreci, İran-Suudi anlaşmasıyla uyumlu bir zemin bulabilir. Ekonomik açıdan bakıldığında, bölgesel istikrar enerji fiyatlarına olumlu yansıyabilir, bu da Türkiye'nin enerji ithalat maliyetlerini düşürebilir.
