İran'ın yeni atanan ulusal güvenlik danışmanı Mohsen Rezaei, Körfez ülkelerine yönelik sert bir uyarıda bulunarak, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik 'ekonomik savaşına' katılmaları hâlinde bölgeden 'tek bir damla petrolün' bile çıkmasına izin vermeyeceklerini ilan etti. Bu açıklama, Washington ile Tahran arasındaki nükleer müzakerelerin çıkmaza girmesi ve Trump yönetiminin İran'ı ekonomik olarak köşeye sıkıştırma çabalarının arttığı bir dönemde geldi.
Rezaei'nin Sert Açıklamaları ve Stratejik Mesajlar
İran devlet televizyonuna konuşan Rezaei, "Körfez'deki komşularımıza açık ve net bir mesaj veriyoruz: Eğer ABD'nin ekonomik savaşına katılırlarsa, bölgeden tek damla petrol akmasına izin vermeyeceğiz" dedi. Devrim Muhafızları Ordusu'nun eski komutanı olan Rezaei, bu sözleriyle sadece ABD'ye değil, aynı zamanda Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn gibi ABD ile güvenlik işbirliği yapan Körfez ülkelerine de gözdağı veriyor. Rezaei'nin bu açıklaması, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidini yeniden gündeme getirdi. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu stratejik su yolu, geçmişte de İran'ın en önemli kozlarından biri olmuştu.
Rezaei, eski Cumhurbaşkanı Mahmud Ahmedinejad döneminde Başbakan Yardımcılığı görevinde bulunmuş, daha sonra 2013 ve 2017 seçimlerinde cumhurbaşkanlığına aday olmuştu. Rezaei'nin bu ataması, İran'ın dış politikada daha sert bir çizgiye kaydığı şeklinde yorumlanıyor. Nitekim Rezaei, daha önce de ABD ile müzakere edilmesine karşı olduğunu ve direniş politikasının savunucusu olduğunu açıkça dile getirmişti. İran dini lideri Ayetullah Ali Hamaney tarafından 20 Mayıs 2023'te ulusal güvenlik danışmanı olarak atanan Rezaei, bu görevde Ali Şamhani'nin yerini aldı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Petrol Fiyatları ve Hürmüz Boğazı
Rezaei'nin bu tehdidi, küresel petrol piyasalarında dalgalanmalara yol açtı. Brent petrol fiyatları, bu açıklamanın ardından kısa süreli bir yükseliş yaşadı. Analistler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatması durumunda küresel enerji arzının ciddi şekilde sekteye uğrayacağını ve dünya ekonomisinin yeni bir petrol kriziyle karşı karşıya kalabileceğini belirtiyor. Öte yandan, İran'ın bu tehdidi, ABD'nin İran'a yönelik 'maksimum baskı' politikasının yarattığı gerilimde yeni bir tırmanışa işaret ediyor. Trump yönetimi, Mayıs 2019'da İran'ın petrol ihracatını sıfırlama hedefiyle yaptırımları sertleştirmiş, bu da İran ekonomisini ağır bir darboğaza sokmuştu. İran ise bu yaptırımlara karşı koymak için bölgedeki çıkar grupları aracılığıyla su yollarını ve petrol altyapısını hedef alabileceği sinyalleri vermişti.
Bölgedeki diğer ülkeler, İran'ın bu tehdidinden endişe duyuyor. Körfez İşbirliği Konseyi (KİK) üyesi ülkeler, İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma ihtimaline karşı alternatif enerji hatları üzerinde çalışıyor. Ayrıca, İran'la Suudi Arabistan arasında 2023'te Çin'in arabuluculuğuyla varılan normalleşme anlaşmasına rağmen, taraflar arasındaki güven ortamının henüz tam anlamıyla oluşmadığı görülüyor. Bu tehdit, bölgedeki istikrarsızlığı derinleştirebilecek yeni bir kriz unsuru olarak değerlendiriliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin enerji güvenliği açısından önem taşıyor. Türkiye, ham petrol ve doğal gaz ihtiyacının önemli bir kısmını Körfez ülkeleri ve İran'dan karşılıyor. Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, Türkiye'nin enerji ithalatını doğrudan etkileyebilir ve enerji maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, Türkiye, İran ile ekonomik ilişkilerini yaptırımların gölgesinde yürütmeye çalışırken, bölgede yaşanacak bir gerilim, bu ilişkileri daha da karmaşık hale getirebilir. Türkiye'nin bölgede dengeleme politikası izlemesi beklenirken, enerji arz güvenliğini çeşitlendirme çabalarını hızlandırması gerektiği de açık.
