İran, bugün İsrail'e yönelik geniş çaplı bir füze saldırısı başlatarak Nisan 2024'te sağlanan ateşkes sonrası ilk büyük askeri tırmanışı gerçekleştirdi. Saldırı, İsrail'in Lübnan'a yönelik hava operasyonlarını yoğunlaştırması ve iki ülke arasındaki ateşkes ihlallerinin ardından geldi. İran devlet medyası, İsrail'in askeri hedeflerine yönelik 'kesin ve yıkıcı' füzelerin fırlatıldığını duyururken, İsrail ordusu da saldırılara karşı hava savunma sistemlerini devreye soktu. Çatışmanın bölgesel boyuta sıçramasıyla birlikte petrol fiyatları varil başına 2 doların üzerinde artış kaydederek küresel piyasalarda tedirginliğe yol açtı.
Gelişmenin arka planı: Ateşkesin çöküşü ve tırmanan gerilim
Nisan 2024'te İran ile İsrail arasında varılan ateşkes, bölgede nispeten sakin bir dönemi başlatmıştı. Ancak son haftalarda İsrail'in Lübnan'daki Hizbullah hedeflerine yönelik saldırıları, İran'ın müttefiki olan örgütle bağları nedeniyle Tahran'ı harekete geçirdi. İsrail, Lübnan'ın güneyinde Hizbullah'ın askeri altyapısını hedef alan operasyonlar düzenlerken, İranlı yetkililer bu saldırıları 'kırmızı çizgi' olarak nitelendirmişti. Bugünkü füze yağmuru, İran'ın bu uyarılarının hayata geçirildiği şeklinde yorumlandı. Uzmanlara göre İran, İsrail'in Lübnan'daki operasyonlarını durdurması için caydırıcılık oluşturmaya çalışıyor. Ancak bu hamle, iki ülke arasında topyekûn bir savaş riskini de beraberinde getiriyor. İsrail Başbakanı Benjamin Netanyahu, acil güvenlik toplantısı düzenlerken, ordunun misilleme seçeneklerini masaya yatırdığı bildirildi. ABD, Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler taraflara itidal çağrısında bulunurken, bölgedeki diplomatik çabalar şu ana kadar sonuçsuz kaldı.
Bölgesel ve küresel boyut: Petrol piyasaları ve güvenlik dengeleri
İran'ın saldırısı, Hürmüz Boğazı'nın güvenliği ve küresel enerji arzına yönelik endişeleri yeniden alevlendirdi. Petrol fiyatları habercinin ardından varil başına 84 dolar seviyesine yükselirken, analistler çatışmanın daha da tırmanması halinde fiyatların 100 doları aşabileceğini öngörüyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, tarafsız kalmaya çalışsa da İran'ın füze saldırısı Körfez monarşilerini endişelendiriyor. Bölgedeki ABD askeri varlığı da alarm durumuna geçirilirken, ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon) İsrail'e ek savunma desteği sağlama kararı aldı. Bu gelişme, İran'ın nükleer programı ve bölgesel nüfuzu konusunda Batı ile Tahran arasındaki gerilimi daha da artırabilir. Rusya ve Çin ise çatışmanın diplomatik yollarla çözülmesini isterken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nde acil oturum talep edildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-İsrail çatışması Türkiye'yi doğrudan etkilemese de bölgesel güvenlik ve enerji piyasaları üzerinden önemli yansımaları olabilir. Türkiye, Doğu Akdeniz'deki enerji projelerini ve Irak-Kuzey Irak-Türkiye hattındaki petrol akışını korumak zorunda. Çatışmanın tırmanması, Türkiye'nin İran ve İsrail ile dengeli yürüttüğü dış politikayı zorlayabilir. Özellikle İran'ın Suriye ve Irak'taki varlığı, Türkiye'nin güney sınırlarında güvenlik riski oluşturuyor. Ayrıca, enerji maliyetlerindeki artış Türkiye'nin cari açığına baskı yapabilir. Bu gelişme, Ankara'nın bölgede arabuluculuk ve istikrar vurgusu yapan diplomatik duruşunu daha da önemli hale getiriyor.
