İran, ABD ve İsrail tarafından düzenlenen hava saldırılarında öldürülen dini lider Ayetullah Ali Hamaney için bir hafta sürecek cenaze törenlerine başladı. Başkent Tahran'da düzenlenen törenlere çok sayıda yabancı devlet adamı ve heyet katılıyor. Hamaney, 4 ay önce ABD ve İsrail savaş uçakları tarafından doğu İran'daki bir askeri tesiste düzenlenen saldırıda hayatını kaybetmişti. Cenaze törenleri kapsamında İran'ın 31 eyaletinde halka açık anma etkinlikleri düzenlenirken, başkentteki ana tören yarın yapılacak. Hamaney'in naaşı, bugün Tahran Üniversitesi'nde kılınan cenaze namazının ardından, önümüzdeki günlerde Meşhed kentindeki İmam Rıza Türbesi'ne defnedilecek.
Gelişmenin arka planı
Ayetullah Ali Hamaney, 1989 yılından bu yana İran'ın dini lideri olarak görev yapıyordu ve ülkenin en güçlü figürü konumundaydı. Hamaney'in ölümü, İran'da siyasi ve dini otorite boşluğuna yol açarken, yerine kimin geçeceği konusunda Uzmanlar Meclisi'nin toplanması bekleniyor. Hamaney'in yerine geçecek ismin, İran'ın nükleer müzakereler, bölgesel politikalar ve iç siyaset üzerinde belirleyici olacağı tahmin ediliyor. Cenaze törenlerine katılan yabancı heyetler arasında Rusya, Çin, Suriye, Irak ve Lübnan'dan üst düzey yetkililer yer alıyor. ABD ve İsrail'den ise törenlere resmi bir katılım olmadığı bildirildi. İran yönetimi, Hamaney'in ölümünü 'büyük bir kayıp' olarak nitelendirirken, ülke genelinde üç günlük ulusal yas ilan edildi.
Bölgesel veya küresel boyut
Hamaney'in ölümü, Orta Doğu'da büyük yankı uyandırdı. İran'ın dini liderinin kaybı, bölgedeki güç dengelerini etkileyebilir. İran'ın nükleer programı, Yemen'deki Husiler, Suriye'deki varlığı ve Lübnan Hizbullah'ı ile ilişkileri Hamaney'in belirlediği politikalar doğrultusunda şekilleniyordu. Analistler, Hamaney sonrası dönemde İran'ın daha pragmatik veya daha sert bir çizgi izleyebileceği konusunda farklı görüşlere sahip. Öte yandan, ABD ve İsrail'in Hamaney'e yönelik suikastı, iki ülke ile İran arasındaki gerilimi tırmandırmış, bölgede diplomatik krize yol açmıştı. İran, olayın intikamını alacağını duyurmuş, ancak henüz büyük çaplı bir misilleme yapılmamıştı. Cenaze törenleri sırasında herhangi bir güvenlik sorunu yaşanmazken, İran güvenlik güçleri geniş çaplı önlemler aldı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'da dini liderin değişmesi, Türkiye'nin bölgesel politikaları açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişme. İran, Türkiye'nin en önemli komşularından biri olup, iki ülke arasında ekonomik ilişkiler (doğalgaz ticareti), Suriye ve Irak politikaları, PKK/PYD meselesi gibi konularda işbirliği ve rekabet bir arada yürüyor. Hamaney sonrası dönemde İran'ın dış politikasında yaşanacak olası değişimler, Türkiye'yi doğrudan etkileyebilir. Özellikle İran'ın nükleer programı ve ABD ile ilişkilerindeki seyir, bölgesel istikrarı şekillendirecektir. Türkiye, İran'daki siyasi boşluğu doldurmak isteyebilecek diğer aktörlerin (Rusya, Çin) etkisini dengelemek için diplomatik girişimlerde bulunabilir.
