İran’ın dün gece saatlerinde gerçekleştirdiği füze saldırıları, bölgede haftalardır süren kırılgan ateşkesi yeniden tehlikeye sokarken, küresel petrol fiyatlarında ani bir yükselişe neden oldu. Brent petrolün varil fiyatı yüzde 4’ten fazla artarak 78 doların üzerine çıkarken, ABD ham petrolü de 74 dolar seviyesini aştı. Yatırımcılar, yeni saldırıların Orta Doğu’da topyekûn bir çatışmaya dönüşebileceği endişesiyle riskli varlıklardan kaçarken, altın ve dolar gibi güvenli limanlara yöneldi.
Gelişmenin Arka Planı
İran Devrim Muhafızları tarafından yapılan açıklamada, İsrail’in geçen hafta İran’ın Suriye’deki askeri danışmanlarına yönelik saldırısına misilleme olarak onlarca füze fırlatıldığı belirtildi. İsrail ordusu ise füzelerin çoğunun hava savunma sistemleri tarafından imha edildiğini, ancak bazı isabetler olduğunu duyurdu. Olayda herhangi bir can kaybı bildirilmezken, bölgedeki tansiyonun yeniden yükselmesi uluslararası toplumda derin endişe yarattı.
Ateşkes, geçen ay varılan geçici bir anlaşma ile sağlanmıştı. Ancak İran’ın bu son hamlesi, özellikle Hürmüz Boğazı’nın güvenliğine ilişkin endişeleri artırdı. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu stratejik geçiş noktasından sağlanıyor. Petrol piyasaları, olası bir blokaj veya çatışmanın büyümesi durumunda arz kesintilerine karşı hassasiyetini koruyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Saldırıların ardından ABD Dışişleri Bakanlığı, bölgedeki askeri güçlerini alarm durumuna geçirdiğini açıkladı. Beyaz Saray’dan yapılan yazılı açıklamada, “İran’ın provokasyonları kabul edilemez” denilirken, Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi’nin acil toplantıya çağrıldığı bildirildi. Avrupa Birliği ise tarafları itidale davet ederek, diyalog çağrısında bulundu.
Analistler, mevcut durumun 2020’de ABD’nin General Kasım Süleymani’yi öldürmesi sonrası yaşanan gerilime benzer bir tablo çizdiğini belirtiyor. O dönemde İran’ın misillemesi petrol fiyatlarını bir hafta içinde yüzde 10’un üzerinde artırmıştı. Bu kez de benzer bir senaryonun yaşanması halinde, küresel enflasyonla mücadele eden merkez bankalarının işi daha da zorlaşacak. Özellikle Avrupa ve Asya’daki enerji ithalatçısı ülkeler, artan petrol maliyetleri karşısında yeni tedbirler almak zorunda kalabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Petrol fiyatlarındaki bu yükseliş, Türkiye gibi enerjide dışa bağımlı ülkeler için doğrudan bir maliyet artışı anlamına geliyor. Türkiye’nin cari açığı üzerindeki baskıyı artıracak bu gelişme, enflasyonla mücadeleyi de zorlaştıracak. Ayrıca Türkiye, İran ve İsrail arasındaki gerginlikte denge politikası izlemeye çalışırken, bölgesel bir çatışma Türkiye’nin güvenlik çıkarlarını da tehdit edebilir. Özellikle Suriye ve Irak’taki İran destekli grupların olası hareketlenmeleri, Türkiye’nin sınır güvenliğini yakından ilgilendiriyor.
