İran'da yıllık enflasyon oranı %59'a ulaşarak İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana en yüksek seviyeye çıktı. Başkent Tahran'da market rafları boşalırken, halk temel gıda maddelerine erişimde büyük zorluk yaşıyor. Özellikle kırmızı et fiyatlarındaki astronomik artış, halk arasında "kırmızı et hayal oldu" sözlerine yol açtı. Ekonomistler, ABD yaptırımlarının yanı sıra yanlış para politikaları ve yapısal sorunların enflasyonu körüklediğini belirtiyor.
Ekonomik krizin derinleşen etkileri
İran Merkez Bankası verilerine göre, gıda enflasyonu %70'i aşmış durumda. Tavuk eti fiyatları bir yılda iki katına çıkarken, pirinç ve sebze fiyatlarında da benzer artışlar yaşanıyor. Hükümetin sübvansiyon politikaları yetersiz kalırken, döviz kurlarındaki dalgalanma ithalat maliyetlerini daha da artırıyor.
Uzmanlar, İran'ın petrol ihracatındaki düşüşün ve döviz rezervlerindeki erimenin krizi derinleştirdiğini vurguluyor. ABD'nin uyguladığı yaptırımlar, İran'ın uluslararası bankacılık sistemine erişimini kısıtlarken, ülke içinde de yolsuzluk ve verimsizlik enflasyonu besliyor. Halk, alım gücündeki dramatik düşüş nedeniyle temel ihtiyaçlarını karşılamakta zorlanıyor.
İranlı bir ev hanımı olan Fatıma, "Eskiden haftada bir kez kırmızı et alabiliyorduk, şimdi ayda bir kez bile alamıyoruz" diyerek durumu özetliyor. Benzer şikayetler tüm ülkede yaygın. Protestoların artabileceği endişesi, hükümeti yeni önlemler almaya zorluyor.
Bölgesel ve küresel boyut
İran'daki ekonomik kriz, sadece ülke içinde değil, bölgesel istikrar açısından da risk oluşturuyor. Komşu ülkeler Irak, Afganistan ve Pakistan, İran ekonomisindeki dalgalanmalardan doğrudan etkileniyor. Ayrıca İran'ın nükleer programına ilişkin müzakerelerde elini zayıflatması, jeopolitik dengeleri değiştirebilir.
Uzmanlar, yüksek enflasyonun toplumsal huzursuzluğu artırabileceği ve hükümetin istikrarını tehdit edebileceği uyarısında bulunuyor. İran'daki olası bir rejim krizi, Körfez ülkeleri ve Batı için yeni bir mülteci dalgası ve güvenlik sorunu anlamına gelebilir. Bu nedenle uluslararası toplum, İran'daki gelişmeleri yakından takip ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'daki enflasyon krizi, Türkiye'yi birkaç kanaldan etkileyebilir. Öncelikle İran, Türkiye'nin önemli ticaret ortaklarından biridir; doğalgaz ve petrol ithalatında kritik rol oynar. Ekonomik istikrarsızlık, ticaret hacmini daraltabilir. Ayrıca İran sınırındaki kaçakçılık ve insan hareketliliği, güvenlik risklerini artırabilir. Türkiye, İran'da olası bir toplumsal çöküş durumunda mülteci akınına hazırlıklı olmalıdır. Bölgesel istikrarın bozulması, Türkiye'nin Ortadoğu politikasını da olumsuz etkileyebilir. Bu nedenle Ankara, Tahran'daki gelişmeleri dikkatle izlemekte ve diplomatik kanalları açık tutmaktadır.
