İran Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC), ABD Donanması'na ait bir uçak gemisi ve bir muhribi hedef aldığını öne sürdüğü balistik füze saldırısını duyurdu. Açıklama, ABD'nin Hürmüz Boğazı'ndaki İran petrol ihracatını engellemeye yönelik deniz ablukasının ardından geldi. IRGC tarafından yapılan yazılı açıklamada, saldırının "işgalci güçlere" karşı gerçekleştirildiği belirtildi. ABD tarafından henüz resmi bir doğrulama yapılmadı; ancak bölgedeki askeri hareketlilik son 24 saatte zirveye çıktı. Olay, Basra Körfezi'nde yıllardır görülmemiş bir doğrudan çatışma riskini gündeme getirdi.
Gerilimin arka planı: Abluka ve karşı hamle
ABD yönetimi, geçtiğimiz hafta İran'ın nükleer programını gerekçe göstererek Hürmüz Boğazı'nda İran'a yönelik petrol ihracatını hedef alan bir deniz ablukası başlattığını açıklamıştı. Bu karar, Tahran yönetimi tarafından "savaş ilanı" olarak nitelendirildi. İran Dışişleri Bakanlığı, ablukanın uluslararası hukuka aykırı olduğunu savunarak, "Boğaz'ı kapattırmayacağız" mesajı vermişti.
IRGC'nin bugünkü açıklaması, söz konusu tehdidin eyleme dönüştüğü yönünde ilk somut iddia oldu. Devrim Muhafızları'na bağlı Deniz Kuvvetleri'nin, "Pers Körfezi'ndeki ABD donanma unsurlarına karşı balistik füzelerle taarruz" gerçekleştirdiği ifade edildi. Açıklamada, saldırının "işgalci kuvvetlerin bölgeden çekilmesine kadar süreceği" vurgulandı. İran resmi haber ajansı IRNA, saldırının "başarıyla sonuçlandığını" iddia etti; ancak hangi gemilerin ne ölçüde hasar gördüğüne dair bağımsız bir doğrulama bulunmuyor.
Pentagon'dan yapılan ilk açıklamada, "bölgedeki tüm gemilerin durumunun takip edildiği" belirtildi, ancak doğrudan bir saldırı teyit edilmedi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), sosyal medya hesabından yaptığı paylaşımda "İran'ın provokasyonlarına karşı koymaya hazırız" ifadesini kullandı. Beyaz Saray ise henüz kapsamlı bir açıklama yapmadı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği kritik bir deniz yolu. Son 48 saatte brent petrolünün varil fiyatı yüzde 8'in üzerinde artış gösterdi. Uluslararası denizcilik şirketleri, bölgedeki tanker seferlerini askıya almaya başladı. Sigorta şirketleri, Hürmüz'den geçen gemiler için savaş riski primlerini iki katına çıkardı.
NATO kaynakları, ABD'nin bölgeye ek bir uçak gemisi grubu göndermeyi değerlendirdiğini aktardı. İngiltere ve Fransa, vatandaşlarına bölgeden ayrılma çağrısı yaparken, Rusya ve Çin'den henüz resmi bir açıklama gelmedi. BM Genel Sekreteri, taraflara "itidal" çağrısında bulundu; ancak İran'ın BM Güvenlik Konseyi'ne sunduğu acil toplantı talebi henüz karara bağlanmadı.
Uzmanlar, İran'ın balistik füze kapasitesinin bölgedeki ABD üslerini ve müttefiklerini de tehdit edebileceği uyarısında bulunuyor. Tahran'ın son yıllarda geliştirdiği "Hürmüz-2" ve "Fateh" serisi füzelerin menzilinin 300 ila 500 kilometre arasında olduğu biliniyor. Bu füzelerin uçak gemisi gibi hareketli hedeflere karşı etkinliği tartışmalı olsa da, gemilerin savunma sistemlerini aşma ihtimali askeri çevrelerde endişe yaratıyor.
Diğer yandan İran'ın olası bir saldırıyı genişletmesi durumunda Irak, Suriye ve Yemen'deki vekil gruplar üzerinden ABD ve İsrail hedeflerine yönelik misilleme yapabileceği değerlendiriliyor. Yemen'deki Husiler, sabah saatlerinde yaptıkları açıklamada "İran'ın yanındayız" mesajı verdi. Lübnan Hizbullahı ise henüz bir açıklama yapmadı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Hürmüz Boğazı'nda yaşanan bu gerilimin doğrudan tarafı olmasa da, enerji güvenliği ve bölgesel istikrar açısından ciddi risklerle karşı karşıya. İhtiyaç duyduğu petrol ve doğalgazın önemli bir kısmını İran ve Basra Körfezi üzerinden karşılayan Türkiye, olası bir çatışmanın tedarik zincirini kesintiye uğratmasından endişe ediyor. Ayrıca, Türkiye'nin arabuluculuk girişimleri, İran ile Batı arasında artan tansiyonun diplomasi kanalını kapatması halinde zayıflayabilir. Hükümetin, hem NATO müttefiki ABD'nin hem de komşusu İran'ın beklentileri arasında denge gözetmesi gerekiyor. Bölgesel bir savaş, Türkiye'nin güneydoğu sınırında yeni bir istikrarsızlık dalgası yaratabilir.
