İran Cumhurbaşkanı Mesud Pezeşkiyan, Birleşmiş Milletler Genel Kurulu (BMGK) toplantılarına katılmak üzere New York'a ulaştı. Ziyaret, ABD ile İran arasındaki gerilimin sürdüğü bir dönemde gerçekleşiyor. Pezeşkiyan'ın BM kürsüsünden yapacağı konuşma ve temasları, Tahran'ın nükleer programı ve bölgesel politikaları açısından kritik önem taşıyor. ABD yönetimi ise İran'a yönelik yaptırımlarda herhangi bir gevşeme sinyali vermiyor.
Ziyaretin Arka Planı ve Gündem
Mesud Pezeşkiyan, İran'ın yeni cumhurbaşkanı olarak ilk kez BM Genel Kurulu'na hitap edecek. İran'ın nükleer programı, ABD yaptırımları ve bölgesel güvenlik konuları görüşmelerin merkezinde yer alacak. Pezeşkiyan'ın konuşmasında İran'ın barışçıl nükleer enerji hakkını vurgulaması ve yaptırımların kaldırılması çağrısı yapması bekleniyor.
ABD-İran ilişkileri, 2018'de Washington'un nükleer anlaşmadan çekilmesi ve yeniden yaptırım uygulamaya başlamasıyla ciddi şekilde geriledi. Tahran, anlaşma kapsamındaki taahhütlerini kademeli olarak askıya aldı ve uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdı. İran, uranyumu %60 saflıkta zenginleştirdiğini açıklamış durumda; bu oran, silah üretimi için gereken %90'a oldukça yakın. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın nükleer faaliyetlerine ilişkin denetimlerin kısıtlandığını bildiriyor.
New York'ta Pezeşkiyan'ın çeşitli ülke liderleriyle ikili görüşmeler yapması planlanıyor. Ancak ABD'li yetkililerle doğrudan bir temas öngörülmüyor. İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi'nin de heyette yer alması bekleniyor. Ziyaret sırasında İran'ın bölgesel müttefikleriyle koordinasyonun ele alınacağı tahmin ediliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın BM Genel Kurulu'ndaki mesajları, Orta Doğu'daki güç dengelerini yakından ilgilendiriyor. İsrail'in İran'ın nükleer tesislerine yönelik olası askeri seçenekleri gündemde tutması, bölgesel tansiyonu yükseltiyor. ABD'nin İran'a yönelik "maksimum baskı" politikası, Tahran'ın ekonomik olarak zorlanmasına yol açarken, İran da nükleer kartını pazarlık aracı olarak kullanıyor.
Rusya ve Çin, İran ile ilişkilerini derinleştirerek Batı'ya karşı bir denge unsuru oluşturuyor. İran'ın Şanghay İşbirliği Örgütü ve BRICS gibi yapılardaki üyeliği, alternatif ittifak arayışlarının bir parçası. BM Genel Kurulu'nda Pezeşkiyan'ın çok kutuplu dünya düzenine vurgu yapması ve Batı'nın yaptırımlarını eleştirmesi bekleniyor.
Avrupa Birliği ise İran ile nükleer müzakerelerin canlandırılması için arabuluculuk çabalarını sürdürüyor. Ancak İran'ın nükleer faaliyetlerindeki ilerleme, diplomatik çözüm umutlarını azaltıyor. BM Genel Kurulu, İran'ın uluslararası topluma mesajını ileteceği önemli bir platform olacak.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran Cumhurbaşkanı Pezeşkiyan'ın BM Genel Kurulu ziyareti, Türkiye'nin İran ile olan karmaşık ilişkilerini de etkiliyor. Türkiye, ABD yaptırımlarına rağmen İran ile ticari ve enerji bağlarını sürdürürken, aynı zamanda Batı ile uyumlu bir dış politika izlemeye çalışıyor. İran'ın nükleer programındaki ilerleme, Türkiye'nin güvenlik hesaplamalarını da etkiliyor; zira olası bir askeri gerilim, bölgesel istikrarsızlığı artırabilir. Türkiye, İran ile diyalog kanallarını açık tutarak hem ekonomik çıkarlarını korumak hem de bölgesel barışa katkı sağlamak istiyor. Pezeşkiyan'ın mesajları, Ankara'nın Tahran ile ilişkilerini dengeleme çabalarında belirleyici olabilir.
