İran, ABD'nin Ortadoğu'daki askeri üslerine ikinci gece üst üste saldırı düzenleyerek, Nisan ayında imzalanan ateşkes anlaşmasının fiilen çöktüğünü ilan etti. Tahran yönetimi, Kuveyt, Bahreyn ve Ürdün'deki Amerikan üslerine yönelik saldırıların, ABD'nin kendi topraklarına yönelik hava saldırılarına misilleme olduğunu açıkladı. İran Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan yazılı açıklamada, "Amerika'nın son saldırıları, Nisan ayında varılan ateşkesi anlamsız hale getirmiştir. Bu nedenle meşru müdafaa hakkımızı kullanıyoruz" ifadelerine yer verildi. Saldırıların ardından bölgede tansiyon yeniden yükselirken, uluslararası toplum tam ölçekli bir savaşın eşiğine gelindiği uyarısında bulunuyor.
Gelişmenin arka planı: Ateşkesten çatışmaya
Nisan 2024'te imzalanan ateşkes, İran'ın İsrail'e yönelik insansız hava aracı ve füze saldırılarının ardından ABD ve müttefiklerinin arabuluculuğuyla sağlanmıştı. Anlaşma, tarafların birbirlerinin topraklarına saldırmamasını ve bölgedeki vekil güçlerin faaliyetlerini durdurmasını öngörüyordu. Ancak ABD'nin geçtiğimiz hafta Suriye ve Irak'taki İran destekli milislere yönelik hava saldırıları, Tahran yönetimini harekete geçirdi. ABD Savunma Bakanlığı (Pentagon), bu saldırıların Ürdün'deki bir ABD üssüne düzenlenen ve üç Amerikan askerinin ölümüne yol açan insansız hava aracı saldırısına misilleme olduğunu duyurmuştu. İran ise söz konusu saldırıyla bir bağlantısı olmadığını savunurken, ABD'nin eylemlerinin ateşkesi ihlal ettiğini ileri sürdü.
İran'ın ikinci gece saldırıları, özellikle Kuveyt ve Bahreyn'deki deniz üsleriyle Ürdün'deki hava üssünü hedef aldı. Saldırılarda balistik füzeler ve kamikaze dronlar kullanıldığı bildirildi. ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), saldırıların çoğunun hava savunma sistemleri tarafından etkisiz hale getirildiğini, ancak bazı mühimmatın üs dışındaki boş alanlara düştüğünü açıkladı. Can kaybı bildirilmezken, askeri kaynaklar maddi hasarın sınırlı olduğunu belirtti. İran ise saldırıların başarılı olduğunu ve ABD'nin bölgedeki varlığını hedef aldığını duyurdu.
Bölgesel ve küresel boyut: Savaşın eşiğinde Ortadoğu
Saldırılar, ABD ile İran arasında doğrudan bir çatışma riskini yeniden gündeme taşıdı. Nisan ayındaki ateşkes, iki ülkeyi yıllardır süren vekalet savaşlarının ardından ilk kez karşı karşıya getirecek bir krizi önlemişti. Ancak şimdi, tarafların birbirlerinin topraklarına doğrudan saldırmasıyla birlikte, bölgesel bir savaş senaryosu daha olası hale geliyor. Uzmanlar, İran'ın saldırılarının sembolik olduğunu ancak ABD'nin yanıtının belirleyici olacağını vurguluyor. ABD yönetimi henüz resmi bir açıklama yapmazken, Beyaz Saray'dan sızdırılan bilgilere göre Başkan, İran'a orantılı ancak caydırıcı bir misilleme seçeneklerini değerlendiriyor.
Bu gelişmeler, Ortadoğu'da İsrail, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ABD müttefiklerini de alarma geçirdi. İsrail, kuzey sınırında Hizbullah ile yaşanan gerginliğe ek olarak, İran'ın ABD üslerine saldırmasını kendi güvenliği açısından da tehdit olarak değerlendiriyor. Suudi Arabistan ise tarafsızlık çağrısı yaparken, kendi hava sahasının kullanılmaması konusunda uyarıda bulundu. Küresel ölçekte ise petrol fiyatları saldırı haberleriyle birlikte yükselişe geçti. Brent petrol varil başına 92 doları aşarken, analistler Hürmüz Boğazı'nın güvenliği konusunda endişelerin arttığını belirtiyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi (BMGK) acil toplantı kararı alırken, Rusya ve Çin taraflara itidal çağrısı yaptı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD geriliminin yeniden tırmanması, Türkiye'nin güvenlik ve ekonomik çıkarlarını doğrudan etkileyebilecek bir gelişmedir. Türkiye, İran ve ABD ile ayrı ayrı hassas ilişkilere sahip olup, bölgesel bir savaş durumunda enerji nakil hatlarının kesintiye uğraması ve sınır güvenliğinin tehdit altına girmesi muhtemeldir. Ayrıca, İran'dan Türkiye'ye yönelik olası bir sığınmacı akını ve PKK gibi terör örgütlerinin çatışma ortamından faydalanma riski bulunmaktadır. Türkiye'nin NATO'nun güneydoğu kanadındaki konumu, ittifakın İran'a karşı olası bir askeri operasyonunda kritik rol oynayabilir. Bu nedenle Ankara'nın hem diplomatik girişimlerle tansiyonu düşürmeye çalışması hem de askeri hazırlıklarını artırması beklenmektedir.
